16 آذر، آغازي براي جنبش دانشجويي

آنها را كه امروز دانشجو مي‌ناميم، روزي را به ياد نمي‌آورند كه دانشجويان با روحيه ضداستبدادي خود راه را بر نيروهاي امنيتي سد كردند و آغازي بر جنبشي به نام جنبش دانشجويي شدند. 57 سال پيش روز 14 آذر، دانشجويان دانشگاه تهران، در اعتراض به مشكلات پس از كودتاي سال 1332 و ورود «دنيس‌رايت»، كاردار جديد انگلستان به ايران، تظاهرات كردند. 15 آذر اين سال، تظاهرات به خارج از دانشگاه كشيده شد و مأموران، شماري از دانشجويان را مجروح كردند.

اين تظاهرات، خشم رژيم كودتا را برانگيخت تا در آستانه ورود نيكسون، معاون رئيس‌جمهور آمريكا به تهران (18 آذرماه) اقتدار خود را به آنها نشان دهد و از تظاهركنندگان زهرچشمي بگيرد تا ورود نيكسون در كمال آرامش برگزار شود. از اين رو در اقدامي كم‌سابقه در 16 آذر، نيروهاي لشكر 2 زرهي به دانشگاه تهران اعزام شدند. در اين روز دانشجويان هنگام ورود به دانشگاه تهران، متوجه تجهيزات فوق‌العاده سربازان و اوضاع غيرعادي اطراف دانشگاه شدند و وقوع حادثه‌اي را پيش‌بيني كردند. پس از چند ساعت، سربازان به داخل دانشكده‌ها هجوم بردند و عده بسياري را دستگير كردند كه بين آنها عده‌اي از استادان نيز به چشم مي‌خورد.

ساعت 10 صبح روزي مثل امروز هنگامي كه دانشجويان خشمگين ديروز سر كلاس‌ها بودند، چندين نفر از سربازان رهسپار دانشكده فني شدند. در همين زمان، رئيس دانشكده فني، براي جلوگيري از هر گونه درگيري و خونريزي احتمالي، زنگ كلاس‌ها را زودتر از موعد زد. هنگامي كه دانشجويان در حال خروج از دانشكده بودند، يكباره با حضور و هجوم سرنيزه سربازان مواجه شدند كه همين امر به شعار دادن تعدادي از آنها منجر شد كه با اعمال خشونت سربازان گارد، 3 نفر از دانشجويان دانشكده فني به شهادت رسيدند و تعداد زيادي نيز مجروح شدند.

دانشگاه‌هاي ايران طي ساليان سال شاهد واكنش دانشجويان به خودمداري و سركوب رژيم‌هاي سلطه بود و شهادت 3 نفر از دانشجويان در روز 16 آذر زمينه‌اي را براي شروع جنبش دانشجويي و نزديكي دانشجويان به هم براي رسيدن به هدفي مشترك تا سرنگوني رژيم شاه فراهم كرد.