زخمهايي براي خفتگان در بستر
زخم بستر كه اصطلاحا زخم فشار نيز به آن گفته ميشود، عارضهاي است كه بر اثر فشار مستمر، اصطكاك، رطوبت، دما و كهولت سن در هر نقطه از بدن ممكن است به وجود بيايد ولي معمولا اين زخم روي قسمتهاي استخواني و غضروفي بدن مانند استخوان خاجي، آرنج، زانو، قوزك پا و... مشاهده ميشود و اگر در مراحل اوليه به پزشك مراجعه شود. براحتي درمان ميشود ولي زخمهاي مزمن اين بيماري، ميتوانند زندگي فرد را تهديد كنند.
زخم بستر در هر قسمتي از پوست بدن كه بيشترين فشار را براي زماني طولاني تحمل ميكند، اتفاق ميافتد و بيماراني كه به هر دليل زياد روي تخت ميخوابند در نواحي پشت شامل شانهها، لگن، ستون فقرات، آرنجها و پاشنه پا دچارش ميشوند و در بيماراني كه از صندلي چرخدار استفاده ميكنند اين بيماري در نواحي پايين كمر مشهود است.
بر اثر فشار مستمر و طولاني، عروق پوست آسيب ميبينند و ابتدا اين تنگشدگي خفيف است. بر اثر استمرار، تنگ شدگي عروق (محروميت از خون) افزايش پيدا ميكند و بيمار احساس درد (اگر نخاعي نباشد) ميكند و سپس به مرور پوست منطقه فشار قرمز شده و به تاول و زخم ختم ميشود.
طبق بررسيهاي به عمل آمده اين بيماري از 4 مرحله تشكيل شده كه در مرحله ابتدايي آن، سطحيترين نوع آسيب ديدگي به صورت جلدي است و رنگ پوست قرمز ميشود كه با برداشتن فشار از روي آن، قرمزي پوست كاهش پيدا نميكند، اين مرحله ظاهرا شبيه مواردي است كه پوست براي مدت طولاني تحت فشار قرار گرفته است.
ولي در مرحله دوم اين بيماري شرايط قدري فرق ميكند و اين مرحله با آسيبديدگي لايه سطحي پوست همراه است ولي اين آسيب ديدگي از لايه مياني پوست فراتر نميرود و ممكن است به صورت تاول يا ساييدگي ظاهر شود.
بهترين درمان براي زخم بستر پيشگيري است. پيشگيري آسانترين راه براي جلوگيري از بروز اين بيماري است كه اگر اين جابهجايي را بيمار خود انجام دهد، بسيار بهتر از وقتي است كه جابهجايي توسط پرستار و اطرافيان صورت بگيرد، چرا كه در اين شرايط هر 8 ساعت يك بار با توجه به عدم حركت بيمار، پرستار بايد بدن بيمار را تكان داده و جابهجا كند و بهتر اين است اين فاصله زماني از 8 ساعت هم كمتر باشد. اما در مرحله سوم اين بيماري، ضايعه تمامي لايههاي پوست را متاثر ميسازد و ممكن است به بافتهاي زير جلدي نيز صدمه بزند، در اين لايه جريان خون به كندي صورت ميگيرد و به همين دليل درمان زخم (حاوي چرك) با دشواري همراه است.
در مرحله چهارم بيماري، زخم كاملا عمقي است و ممكن است به درون عضلات، تاندونها يا حتي استخوانها نفوذ پيدا كند. با معاينه ضايعه نميتوان عمق و درجه زخم را مشخص كرد و گاهي به تشخيصهاي آزمايشگاهي احتياج است.
در جستجوي راههاي درمان
زخم بستر با پيشگيري، جابهجا كردن بيمار و ماساژ ناحيه تحت فشار و نخوابيدن روي آن درمان ميشود ولي نبايد فراموش كرد كه ماساژ فقط در مرحله اول موثر است و در مراحل بعدي اين عمل نه تنها مفيد نبوده بلكه باعث نفوذ چرك به مناطق زيرين و اطراف ميشود.
در زخمهاي چركي شده شستشوي زخم با آب و صابون و ضدعفوني با سرم نمكي و محلول بتادين ادامه دارد و با پانسمان محل زخم بسته ميشود، (درخصوص استفاده از بتادين بهتر است به دليل صدمه وارد شدن به بافت زنده يا از آن استفاده نكرد يا اين كه محلول را بسيار رقيق كرد).
درباره زخمهاي قديمي كه داراي بافت مرده هستند نیز ابتدا بايد اين بافتهاي بدون حيات در محل مناسب همچون اتاق پانسمان استريل يا در اتاق عمل با اسكالپل (چاقو) بريده و سپس پانسمان شوند و بر اساس شدت عفونت آنتيبيوتيك خوراكي يا تزريقي تجويز شود.
فناوري جديد درمان زخم بستر
فناوري جديد در درمان اين بيماري شامل استفاده از لارو حشره، پانسمان كامفيل يا پماد اليز است. لارو مگس را روي زخم و زير پانسمان قرار داده تا به اين طريق بافت مرده، خورده شود چرا كه ترشح بزاق لارو حشره باعث سرعت در ساخت و ساز بافت ميشود. با اين كه هزينه پانسمان كامفيل و پماد اليز بسيار گران است ولي با توجه به نتايج عالي درماني آنها، به افرادي كه توان خريد دارند توصيه ميشود. همچنين براي سهولت كار بهتر است افراد قطع نخاعي در نواحي تناسلي از پماد اليز استفاده كنند و در نواحي غير چين، (كشاله ران و...) از پانسمان كامفيل كمك بگيرند.
همان طور كه گفته شد عدم جابهجايي بيمار يكي از دلايل اصلي گسترش بيماري است و افرادي كه جريان گردش خون خوبي ندارند، سريعتر از ديگران دچار اين بيماري ميشوند، همانند افراد الكلي، ديابتي، جذامي و افرادي كه به هر دليلي اختلال اعصاب حسي و حركتي دارند، بيماران نخاعي همواره مستعد بيماري زخم بستر هستند. بهتر است بيماران بستري براي جلوگيري از اين عارضه مهلك حداقل 3 مرتبه در 24 ساعت جهت خواب خود را تغيير دهند.
عدم مداواي كامل اين بيماري ميتواند در گسترش بيماري نقش داشته باشد. هنگام پيشرفت بيماري، عفونت وارد خون شده و باعث باكتريمي و در مواردي سپتي سمي (عفونت خون) ميشود كه حتي تا مرگ سريع بيمار هم پيش ميرود. به هر حال اين بيماري نبايد ناديده گرفته شود و اطرافيان بيمار به اين مساله آگاهي داشته باشند كه اين بيماري ميتواند مشكلات فراواني را، حتي سختتر از بيماري قبل براي مريض به وجود آورد.
اللهم اخرجنی من ظلمات الوهم و اکرمنی بنور الفهم