پایگاه پرستاران دانشگاه بقیه الله(عج)

سندروم روده تحريك‌پذير مشكل شايعي است كه در ناحيه روده بزرگ رخ مي‌دهد. در افراد مبتلا به اين عارضه، روده‌ها يا تحت فشار زياد قرار دارند يا چنين فشاري در آنها ايجاد نمي‌شود و همين مساله باعث حركت سريع يا كند غذا در طول روده مي‌شود. در واقع اين عارضه، يك بيماري محسوب نمي‌شود، بلكه اختلالي عملكردي است كه به معناي عدم فعاليت صحيح روده بزرگ است. اين اختلال معمولا با علائمي چون انقباض و گرفتگي شكمي، درد شكمي، نفخ، يبوست، گاز معده، اسهال بويژه پس از صرف صبحانه، احساس دفع پس از يك بار دفع مدفوع و نيز احساس نياز به دفع فوري همراه است. البته علائم اين سندروم در افراد مختلف متفاوت است. برخي دچار دل‌پيچه و درد شكم هنگام حركات روده مي‌شوند ولي دفع مدفوع ندارند يا مدفوع كمي دفع مي‌كنند يا علاوه بر اسهال، فرد اغلب مدفوع شل و آبكي دارد. در واقع افراد مبتلا به سندروم روده تحريك‌پذير معمولا حالت مزاجي ثابتي نداشته و گاهي يبوست و گاهي دچار اسهال هستند. برخي تا ماه‌ها علامتي ندارند و سپس عود مي‌كنند و برخي به طور مداوم علائم آنها تشديد مي‌شود. در اين ميان فردي كه دچار خونريزي، تب، كاهش وزن، درد شديد و مداوم مي‌شود، مبتلا به اين سندروم نيست بلكه اين علائم نشانه‌هاي بيماري‌هايي چون التهاب روده و گاهي سرطان روده است.

به طور كلي زماني كه اين افراد به دلايلي چون مسافرت، رويدادهاي اجتماعي يا ايجاد تغييراتي در روند معمول زندگي تحت فشار و استرس روحي قرار گيرند، اين علائم تشديد مي‌شود. پرخوري يا كم‌خوري ممكن است علائم را بدتر كند. برخي افراد به غذاهاي خاصي حساسيت دارند. اين عارضه بيشتر در 20 سالگي شروع شده و در زنان شايع‌تر از مردان است و ممكن است زن‌ها در دوران قاعدگي بيشتر گرفتار دردهاي سندروم روده تحريك‌پذير شوند. به‌رغم دردها و علائم شديدي كه در اين اختلال بروز مي‌كند، آسيب‌هاي دائمي به روده فرد مبتلا وارد نمي‌آيد. بيشتر افراد مبتلا به اين سندروم با فراگيري چگونگي كنترل اين شرايط، با بهبود علائم روبه‌رو مي‌شوند ولي در اين ميان تنها شمار اندكي از بيماران هستند كه با علائم شديد مواجه مي‌شوند.

سندروم روده تحريك‌پذير برخلاف ساير ناراحتي‌هاي روده‌اي مانند زخم روده كه باعث التهاب و ايجاد تغييراتي در بافت روده شده و احتمال بروز سرطان روده را افزايش مي‌دهند، مشكل جدي براي افراد مبتلا ايجاد نمي‌كند، ولي در بيشتر افراد با رعايت برخي اصول و كنترل رژيم غذايي، تغيير سبك زندگي و كاهش استرس‌هاي موجود در زندگي، علائم اين اختلال روده‌اي كاهش چشمگيري پيدا مي‌كند.

محققان تاكنون نتوانسته‌اند علل قطعي بروز سندروم روده تحريك‌پذير را شناسايي كنند. ديواره روده‌ها با لايه‌هايي از ماهيچه‌هايي پوشيده شده‌اند كه وقتي غذا از معده وارد روده مي‌شود، به طور منظم و هماهنگ منقبض و منبسط مي‌شوند. ولي يكي از تئوري‌هايي كه مطرح مي‌شود، اين است كه افراد مبتلا، داراي روده‌اي حساس هستند كه نسبت به استرس و غذاهاي خاصي واكنش نشان مي‌دهند و سيستم ايمني كه با عفونت‌ها مقابله مي‌كند نيز ممكن است در اين امر دخيل باشد. معمولا افراد مبتلا به اين سندروم حركات عادي و طبيعي روده‌اي ندارند. اين حركات به صورت انقباضي، انبساطي بوده و مدام در حال رفت و برگشت است و گاهي حركات روده به طور موقت از فعاليت باز مي‌ايستند. اسپاسم يا گرفتگي‌هايي كه در روده رخ مي‌دهد، انقباضات ماهيچه‌اي هستند كه به صورت رفت و برگشتي عمل مي‌كنند. پوشش ديواره روده كه تحت تاثير سيستم‌هاي ايمني و عصبي هستند، جريان مايعات درون و خارج از روده را تنظيم مي‌كند. در سندروم روده تحريك‌پذير، اين پوشش به ظاهر درست عمل مي‌كند. با وجود اين زماني كه محتويات داخل روده سريع حركت مي‌كنند، روده توانايي جذب مايعات را از دست داده و نتيجه آن دفع زياد مايعات در مدفوع خواهد بود و فرد دچار اسهال مي‌شود. در برخي افراد ديگر، حركت داخل روده كند صورت گرفته و باعث جذب بيش از حد مايعات از طريق روده مي‌شود كه نتيجه آن بروز يبوست در فرد است.

تحقيقات صورت گرفته حاكي از آن است كه «سروتونين» با عملكرد معده‌اي روده‌اي در ارتباط است. سروتونين يك انتقال دهنده عصبي يا شيميايي است كه پيام‌ها را از بخشي از بدن به بخش ديگر منتقل مي‌كند. حدود 95 درصد از اين ماده در مجراي معده‌اي روده‌اي قرار داشته و 5درصد باقيمانده آن در مغز يافت مي‌شود.

سلول‌هاي داخل روده به عنوان ناقل عمل كرده و سروتونين را از مجراي معده‌اي روده‌اي خارج مي‌كند. سندروم روده تحريك‌پذير، فعاليت اين گيرنده را كاهش داده و باعث بالا رفتن غيرعادي سروتونين در مجراي معده‌اي روده‌اي مي‌شود. در نتيجه فرد دچار اختلال در حركات روده مي‌شود. سندروم روده تحريك‌پذير ممكن است بر اثر عفونت‌هاي باكتريايي مجاري معده‌اي روده‌اي نيز ايجاد شود. افرادي كه سابقه التهاب اين مجرا را دارند بيشتر در معرض ابتلا به اين سندروم هستند.

بسياري از افراد گاهي گرفتار علائمي از سندروم روده تحريك‌پذير مي‌شوند كه آنها را در معرض خطر قرار مي‌دهد، اما وجود برخي عوامل، احتمال بروز اين اختلال را در افراد افزايش مي‌دهد. اگر كمتر از 35 سال داريد و گاهي دچار اين علائم مي‌شويد، بايد مورد معاينه قرار گيريد تا از وجود اين سندروم مطمئن شويد. حدود 50 درصد از افراد زير 35 سال به سندروم روده تحريك‌پذير مبتلا هستند. اگر جنس مؤنث هستيد بيشتر مراقب باشيد. طبق بررسي‌ها مشخص شده كه زنان 2 برابر بيش از مردان در معرض خطر هستند. اگر در خانواده افرادي را داريد كه سابقه ابتلا به اين اختلال را دارند، بويژه اقوام درجه يك مانند والدين و خواهر و برادرها، احتمال اين كه شما هم دچار آن باشيد بسيار بالاست، ولي قطعي نيست.