سالك، عفونت انگلي پوست

سالك يك عفونت انگلي پوست است كه توسط پشه خاكي منتقل مي‌شود و ايجاد ضايعه پوستي مي‌كند. اين بيماري در مناطق مختلف كشور وجود دارد و از سال 68 تاكنون تعداد مبتلايان به آن سير صعودي داشته و افزايش چشمگيري را نشان داده است.

آلوده‌ترين استان‌ها براساس آمار، استان‌هاي اصفهان و هرمزگان بوده‌اند و نوع سالك جلدي شهري عمدتا در تهران، مشهد، شيراز، نيشابور و كرمان و در نوع سالك روستايي در نقاطي از استان اصفهان، جنوب استان فارس، خراسان، مازندران، خوزستان، ايلام، بوشهر و هرمزگان وجود دارد.

ناقل اين بيماري پشه ريزي به نام پشه خاكي يا فلبوتوموس است كه 2 تا 3 ميلي‌متر اندازه دارد. پشه خاكي ماده خونخوار است و از بدن انسان و بعضي از حيوانات تغذيه مي‌كند. پشه خاكي ماده معمولا هر 5 روز يك بار خونخواري مي‌كند و آلوده مي‌شود و پس از حدود 10 روز مي‌تواند آلودگي يا به عبارتي عامل بيماري را به فرد ديگري منتقل كند.

پشه خاكي معمولا در شب خونخواري مي‌كند و روزها را در جاهاي تاريك و مرطوب اماكن انساني يا حيواني استراحت مي‌كند. طول عمر پشه خاكي بالغ حدود يك ماه است.

مخزن بيماري در نوع روستايي يا مرطوب عمدتا جوندگان (موش) است و در نوع احشايي انسان مخزن است كه البته بسته به نوع آن متفاوت خواهد بود به عنوان مثال در نوع هندي انسان و در نوع مديترانه‌اي ازجمله ايران؛ سگ و سگ‌سانان مخزن اصلي بيماري هستند.

پشه‌هاي خاكي پس از گزش افراد مبتلا به سالك يا جوندگان مبتلا آلوده مي‌شوند و در گزش‌هاي بعدي موجب انتقال انگل به افراد سالم مي‌شود.

معمولا پس از چند روز تا چند ماه محل گزش، مختصري قرمز و سپس متورم و حالت جوش مانند مي‌شود و بتدريج از وسط زخمي ايجاد مي‌شود و اطراف آن قرمز مي‌شود. ممكن است اين ضايعه خشك يا داراي ترشح باشد.

محل زخم سالك پس از بهبودي ايجاد بدشكلي بخصوص در صورت مي‌كند. همچنين عفونت محل زخم با ساير ميكروب‌ها گاهي منجر به عوارض شديد مي‌شود. بعضي مواقع نيز سالك در اعضاي حساس مثل بيني، پلك و گوش موجب سوراخ‌ شدگي و تغيير شكل قابل توجه آنها مي‌شود. البته ورود بيماري سالك در هر منطقه موجب ابتلاي بسياري از افراد بخصوص كودكان مي‌شود.

با انجام اقدامات مراقبتي، مراجعه به موقع و سريع و درمان بيماري مي‌توان از عوارض اين بيماري پيشگيري كرد. به شرط آن كه درمان منظم، كامل و به مدت كافي باشد. درمان ناقص موجب مقاوم شدن انگل و شدت عوارض مي‌شود. بهبودي كامل بيمار به همكاري خوب و مراجعه منظم بيمار به مركز درمان‌كننده بستگي دارد.

درمان منظم و به مدت لازم موجب از بين رفتن انگل در زخم و بهبودي مي‌شود و مانع از انتقال بيماري به ديگران مي‌شود و مي‌تواند از گزش پشه و پوشاندن دائمي زخم پيشگيري كند.

ساير اقدامات لازم شامل استفاده از دوركننده‌هاي حشرات در اطراف زخم، اسپري حشره‌كش داخل خانه، استفاده از پشه‌بند آغشته به سم بخصوص در زمان غروب و طلوع خورشيد، نصب توري در پنجره‌ها، استفاده از پرده‌هاي آغشته به سم در مقابل پنجره‌ها و در‌هاي ورودي، معدوم و مدفون كردن صحيح زباله‌ها و نخاله‌هاي ساختماني و بهسازي محيط است.