گرم و مرطوب سازی راه هوایی

اینتوباسیون، راه هوایی فوقانی را که عمل گرم و مرطوب سازی هوای دمی را به عهده دارد را از مسیر طبیعی خارج می نماید و پس از گذشت ده دقیقه از زمان اینتوباسیون باعث تغلیظ و سپس خشک شدن ترشحات شده و درجه حرارت هوای دمی کاهش پیدا می کند. و اگر بیمار به همین منوال اینتوبه بماند عوارض بسیار جدی برای بیمار رخ میدهد. این عوارض شامل: آتلکتازی، عفونت ریه، خشکی و آسیب به بافت ریه می باشد.برای پیشگیری از این عوارض باید هوای دمی بیمارانی که راه هوایی مصنوعی دارند گرم و مرطوب شود.

برای گرم و مرطوب سازی هوای دمی از دو روش استفاده مینماییم:

1- گرم و مرطوب سازی فعال Active respiratory gas humidification

2- گرم و مرطوب سازی غیر فعال passive respiratory gas humidification

هر کدام از این روش ها مزایا و معایب خاص خود را دارد.

روش گرم و مرطوب سازی فعال Active respiratory gas humidification

در این روش جهت گرم و مرطوب سازی از دستگاه های مرطوب کننده معمولی یا الکتریکی استفاده میشود که حداقل آب معادل 33 mg/dm³ و حداکثر درجه حرارت 42 سلیسیوس در مخزن ایجاد نماید برای ایجاد این میزان آب در هوای تنفسی از سه روش نبولایزر (Nebulizers)، بخار(Evaporators)و مرطوب کردن حباب (Bubble Humidifiers) می شود استفاده نمود.

الف :نبولایزر (Nebulizers) توسط دستگاه های اولتراسونیک آب بصورت ذرات ریز در هوا ایجاد می شود.در این روش می توان آب یا بعضی داروها را با غلظت بالا در هوا ایجاد نمود که برای درمان بیماری های فیبروز کیستیک، کروپ، اپی گلوتیت، و برونشکتازی میتواند کاربرد داشته باشد در این روش احتمال انتقال میکروب بالا میباشد.

ب: در روش بخار(Evaporators)، جریان هوا از روی سطح یک حمام بخار حرکت می نماید در نتیجه جریان هوا ذرات آب را با خود به همراه برده و احتمال انتقال میکرب در این روش به حداقل میرسد. این روش در ونتیلاتورها به عنوان روش گرم و مرطوب سازی فعال (humidifier) استفاده می شود. در بخش مراقبت ویژه با بیماران بستری طولانی مدت از روش گرم و مرطوب سازی فعال به همراه لوله های یکبار مصرف توصیه میشود.

احتیاط:

- مخزن دستگاه بطور مداوم از نظر وجود آب، آلودگی کنترل شود.

- دمای هوای دمی نباید از 37 سانتیگراد افزایش یابد.

- آب جمع شده ناشی از میعان گازی را دوباره به مخزن بر نگردانید.

- به دام اندازنده آب Water Trap باید در پایین ترین ناحیه لوله ونتیلاتور به منظور جمع آوری مایعات قرار گرفته و در صورت پر شدن تخلیه گردد.

- در صورت خرابی قسمت الکتریکی نسبت به جابجایی آن اقدام نمایید.

عوارض بالقوه در گرم و مرطوب سازی زیاد:

  • افزایش ریسک عفونت بیمارستانی
  • افزایش ترشحات مخاطی
  • افزایش نیاز به عمل ساکشن
  • باعث تنگی لوله تراشه و انسداد
  • تراکم آب ممکن است راه هوایی را مسدود کند یا باعث آتلکتازی شود

عوارض بالقوه مرطوب سازی پایین:

  • باریک شدن لوله تراشه و انسداد آن
  • اختلال در مخاط  ومژگ ها
  • آتلکتازی
  • افزایش عوارض ریوی پس از اعمال جراحی
  • تغییر در مکانیک ریه و بروز هیپوکسمی

ج: در روش مرطوب کردن حباب (Bubble Humidifiers)

جریان هوا از داخل یک شبکه اسفنجی مانند که می تواند حاوی اب گرم یا سرد باشد حرکت میکند. در این روش ظرفیت انتقال آب پایین بوده که معمولا برای اکسیژن تراپی با ماسک یا کانول بینی به منظور پیشگیری از خشکی مخاط استفاده میشود.

میزان آب داخل مخزن باید از نظر آلودگی و میزان آب کنترل گردد همچنین در هر بار اتمام آب، مخزن باید شسته سپس تا محدوده مجاز آب گردد.

روش گرم و مرطوب سازی غیرفعال passive respiratory gas humidification

 

در این روش نیازی به منبع آب خارجی نبوده و درست مانند بینی مصنوعی بین قطعه Y (سه راهی لوله های ونتیلاتور) و لوله تراشه قرار میگیرد. جهت محافظت بیشتر در بیماران عفونی می توان از مکان های ذیل نیز استفاده نمود.

این فیلترها از چندین لایه تشکیل شده که عمل ضد باکتری، ضد ویروسی و همچنین از یک لایه آب گریز (Hydrophobic) تشکیل شده که اجازه عبور آب و بخار آب را نم یدهد.

در طی بازدم گرما و بخار آب دفعی از بیمار توسط لایه های آب گریز فیلتر در همان سمت حفظ شده،

 

و در دم انتقالی توسط ونتیلاتور به بیمار باز میگرداند.

 

مشخصه های یک فیلتر HME مناسب:

ظرفیت بالا در برگشت آب بازدمی بیمار، حجم داخلی کوچک (فضای مرده پایین)، مقاومت پایین در برابر جریان هوا

درجه حرارت در مسیر های مختلف سیستم تنفسی:

 

موارد منع مصرف:

1- بیمارانی که افزایش در ترشحات، وجود خون یا کف در ترشحات ریوی داشته باشند.

2- بیماران هیپوترم (بیمارانی که افت درجه حرارت دارند)

3- بیمارانی که نشتی فراوانی در ناحیه دیستال داشته باشند مثل فیستول در برونش و فیستول بزرگ برونکوپلورال (زیرا فیلتر از گرما و رطوبت بازدمی استفاده مینماید)

4- بیمارانی که میزان تهویه دقیقه ای (M.V) خودبخودی بیشتر از ده لیتر در دقیقه داشته باشند.(هیپرونتیله)

5- با توجه به ماهیت ذاتی آسیب های ناشی از سوختگی به تولید مقدار زیادی از ترشحات و مایعات ریوی، نباید در بیماران سوختگی استفاده شود.

6- در طی درمان با داروهای آئروسل

7- بیماران با طی درمان طولانی مدت

انواع فیلتر های HME:

- فیلترهای مخصوص تهویه مکانیکی (ونتیلاتور ها) بر اساس سن بیمار (بزرگسال – اطفال – نوزادان)

- فیلتر های HME برای بیمارانی که تنفس خودبخود این فیلترها دارای پورتی برای اتصال به اکسیژن و منفذی برای ساکشن کردن میباشد.

 

نکاتی در باره فیلترها

  • به تاریخ انقضاء توجه فرمایید.
  • بعضی از این فیلترها صرفا آنتی باکتریال/ویرال هستند و عمل مرطوب سازی انجام نمیدهند.
  • این فیلترها صرفا برای یک بیمار در طی 24 ساعت (توصیه شرکت) قابل استفاده می باشد.
  • در صورت وجود ترشحات زیاد در یک سمت، مرطوب شدن دو سمت فیلتر و افزایش فشار راه هوایی بعلت افزایش مقاومت فیلتر، HME بلافاصله باید تعویض گردد.
  • بهتر است ساعت و تاریخ شروع استفاده روی فیلتر نوشته شود.
  • در بیمارانی که از روش گرم و مرطوب سازی فعال استفاده مینماید در هنگام انتقال از HME استفاده نمایید.
  • استفاده از دو فیلتر بصورت سری توصیه نشده و باعث افزایش مقاومت در مدار میشود.
  • استفاده همزمان از دو روش گرم و مرطوب سازی فعال و غیرفعال یا استفاده از نبولایزر قبل از فیلتر خودداری نمایید.
  • از منفذ تعبیه شده بر روی فیلتر برای کاپنوگرافی میتوانید استفاده نمایید.
  • از فیلتر های تهویه مکانیکی برای بیماران با تنفس خودبخودی استفاده ننمایید. (از فیلتر مخصوص این کار استفاده نمایید)
  • در هنگام دفع فیلتر، آن را به عنوان زباله عفونی محسوب نمایید.

ترجمه و گردآوری: بهنام پورگر مرودی کارشناس پرستاری / پرفیوژنیست