پایگاه پرستاران دانشگاه بقیه الله(عج)

اصل سودمندی اقدامات پرستاری

اصل اخلاقی سودمندی خدمات مراقبتی موجب تعهد به بهبود هر روزه خدمات و پیشرفت در بعد فردی، حرفه­ای و سازمانی می­شود. کسانی که انگیزه خدمت تمام و کمال به مردم را دارند از این اصل اخلاقی تبعیت می­کنند و در مسابقه اخلاق جایگاه شایسته­ای دارند.

در ادامه طرح اصول اخلاق زیستی که قابل استفاده در پرستاری هستند به شرح مختصر دومین اصل می­پردازیم. اصل سودمندی اقدامات در اخلاق زیستی به طور خلاصه به این معناست که همه اعمال و اقداماتی که برای بیمار انجام می­شود باید نفع شناخته شده­ای برای او داشته باشد.

در پرستاری، این اصل لزوم استفاده از پرستاران کارآمد را گوشزد می­کند. بدین معنی که اگر پرستار بخواهد کارش اخلاقی باشد باید مطمئن شود که مراقبت او از بیمار برایش سودمند است.

احتمال مفید بودن به این منظور کافی نیست و باید شواهد تایید شده­ای این واقعیت را نشان دهد که اقدامات مراقبتی نفع شناخته شده­ای برای بیمار در بر دارد. در اینجا دو سوال مطرح می­شود. نخست اینکه سود به چه معنی است و مصادیق سودمندی کدامند؟ و دوم اینکه چگونه می­توان از سودمند بودن مراقبت­ها اطمینان حاصل کرد.

در پاسخ به سوال اول ذکر این نکته ضروری است که سودمندی در اخلاق حرفه­ای متناظر خیرخواهی در اخلاق عمومی است.

یک انسان اخلاق مدار به دلیل دوست داشتن دیگران برای آن­ها خیر و خوبی را می­خواهد. و برای رسیدن خیر به دیگران تلاش می­کند. بنابراین در نظام اخلاقی انسان خیرخواه و خیررسان است. خیر چیزی است که به فرد در جهت دستیابی به کمال کمک می­کند.

همان طور که می­دانیم. انسان کمال طلب است و کمالات انسانی را گاهی به عنوان ارزش­های انسانی هم بیان می­کنند. خیر عبارت از هرگونه تسهیلاتی است که در راهیابی به کمال یا همان ارزش­های انسانی توسط یک فرد در اختیار دیگری قرار می­گیرد.

از آنجا که سلامت در همه ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی به عنوان یک ارزش اصیل و بنیادی شناخته می­شود، چنانچه حرفه یا فردی موجبات بازگشت، حفظ یا ارتقاء سلامت را فراهم کند، در واقع به وظیفه سودرسانی یا مفید بودن اقدامات متعهد است. بنابراین در نظام سلامت افزایش میزان سالم بودن انسان­ها اولین و مهمترین سودی است که برای آن­ها در نظر گرفته می­شود.

اما سوال دوم و اینکه چگونه می­توان از سودمند بودن اقدامات اطمینان حاصل کرد، به این صورت اصلاح می­شود که چگونه در حرفه­ای مثل پرستاری می­توانیم مطمئن شویم که اقدامات ما به افزایش سلامت مردم منجر می­شود؟ پاسخ به این سوال تخصصی است. بدین معنی که در برگیرنده تمام جنبه­های علمی و حرفه­ای پرستاری است. لذا اگر اصل سودمندی در اقدامات پرستاری مد نظر باشد برای اینکه خیر و سلامت را به مددجویان هدیه بدهیم می بایست هم صلاح بیمار را بشناسیم و هم توانایی و مهارت عرضه خدمات سطح بالا را برای او به انجام رسانیم.

اصل سودمندی اقدامات پرستاری به عنوان یک اصل اخلاقی این پیام را به همراه خود دارد که برای عملکرد اخلاقی تنها نیت خیر کافی نیست. بلکه توانایی شناخت خیر و صلاح و توانمندی و مهارت خیررسانی هم در کنار نیت خیر لازم است.

چه بسا با وجود خیرخواهی به دلیل آشنا نبودن به وضع مددجو یا به دلیل نداشتن مهارت و توانایی و صلاحیت نتوان کار مفید را به ویژه در شرایط اضطراری برای بیمار به انجام رساند.

به عبارت دیگر لازمه عمل به این اصل اخلاقی تضمین کیفیت خدمات مراقبتی است. از طرف دیگر این اصل اخلاقی حقی را برای مددجویان ایجاد می کند که تحت عنوان حق برخورداری از خدمات با کیفیت بالا مطرح می­شود. تا جایی که در بسیاری از موارد این حق به عنوان اولین حق بیمار و به صورت «حق برخورداري از مراقبت و درمان مناسب و با كيفيت بالا» در فهرست حقوق بیمار (منشور حقوق بیمار) مطرح می شود. بدین ترتیب تامین حق برخورداری بیمار از مراقبت و درمان مناسب و با کیفیت بالا نشان دهنده عمل به اصل اخلاقی سودمندی است.

بر اساس این اصل، اخلاق پرستاری ایجاب می­کند که در سطح فردی آحاد پرستاران در هر بخشی که کار می­کنند خود را متعهد به افزایش دانش، مهارت و دارای انگیزه ارائه بهترین خدمت به مددجویان باشند.

شرکت در دوره­های آموزشی رسمی و غیر رسمی، مطالعه فردی، تحقیق و پژوهش، عملکرد مبتنی بر شواهد علمی، تلاش برای افزایش انواع مهارت­ها اعم از مهارت­های ارتباطی، ادراکی، و روان­حرکتی، راه­هایی هستند که پرستار را در عمل به این اصل اخلاقی کمک می­کند. بنابراین انجام اقداماتی که بر اساس شواهد علمی و بر مبنای اصول حرفه­ای راحتی، سلامت، حرمت و رضایت مددجویان را تامین می­کند اقداماتی اخلاقی هستند. البته شرط لازم در اینجا آن است که شرکت در این دوره­ها و افزایش دانش و مهارت در عمل برای بهبود مراقبت از مددجویان به کار گرفته شود.

در سطح حرفه­ای نیز سازمانی که به ارائه خدمات سلامت می­پردازد اخلاقاً متعهد به ارتقاء مداوم کیفیت خدمات خود است. طراحی و اجرای برنامه­های تضمین کیفیت، راه­اندازی مراکز تحقیق و توسعه، تعهد به فلسفه حاکمیت بالینی، و نظایر آن از جمله اقداماتی هستند که راه را بر این اصل اخلاقی باز می­کند. اما باید توجه داشت که این قبیل برنامه­ها هنگامی به نتیجه واقعی اخلاقی منجر می شوند که سودمندی آن­ها برای مددجویان در عمل نمود پیدا کند.

اصل اخلاقی سودمندی خدمات مراقبتی موجب تعهد به بهبود هر روزه خدمات و پیشرفت در بعد فردی، حرفه­ای و سازمانی می­شود. کسانی که انگیزه خدمت تمام و کمال به مردم را دارند از این اصل اخلاقی تبعیت می­کنند و در مسابقه اخلاق جایگاه شایسته­ای دارند. این امر در ارتباط مستقیم با دستیابی به کمال و حرکت به سمت کمال است که بر اثر گسترش اخلاق پرستاری می­توان انتظار آن را داشت.

عباس عباس زاده

نایب رئیس شورای عالی نظام پرستاری

و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان