هفته گذشته در مورد مراحل طبیعی بلوغ گفته شد؛ این هفته به بیماری‌هایی كه به بلوغ غیرطبیعی منجر می‌شود، مي‌پردازيم.

چند حالت بلوغ غیرطبیعی داریم كه مهم‌ترین آن بلوغ زودرس و بلوغ با تاخیر است.

بلوغ زودرس به معنی بلوغ زودتر از 7 سالگی است كه در موارد نادری می‌تواند ژنتیكی باشد، اما در بیشتر موارد به دلیل تولید غیرطبیعی هورمون‌هاست كه می‌تواند ناشي از وجود تومورهای مغزی (بخصوص تومورهای هیپوفیز) باشد. اين تومورها با تولید غیرطبیعی هورمون‌های جنسی یا هورمون محرك تیروئید یا پرولاكتین به شروع زودرس مراحل بلوغ در دختران و در نهایت شروع عادت ماهانه زودتر از 7 سالگی منجر می‌شود. البته در برخی تحقیقات، شروع مراحل بلوغ در 8 یا 9 سالگی هم طبیعی تلقی نمی‌شود و به بررسی نیاز دارد. علت دیگر بلوغ زودرس مي‌تواند وجود تومورهای ترشح‌كننده هورمون‌ها در مكان‌های غیرمتعارفی مثل غده فوق‌كلیه یا ریه باشد. همین‌طور رادیوتراپی و عفونت‌ها از علت‌هاي دیگر بلوغ زودرس است، اما به هر حال در 50 درصد دخترانی كه زود بالغ می‌شوند، ژنتیك نقش اصلی را دارد، در حالی كه در پسران فقط در 10 درصد موارد بلوغ زودرس طبيعي است و در بقیه موارد بیماری است.

این افراد به بررسی هورمونی نیاز دارند و رادیولوژی از مچ دست چپ (دست غیرغالب) و سی‌تی‌اسكن از مغز آنها به منظور تشخیص و درمان بيماري توصيه مي‌شود.

بلوغ با تاخیر به معنی عدم شروع رشد سینه‌ها و موهای ناحيه تناسلی، قبل از 13 سالگی یا عدم شروع عادت ماهانه تا 5 سال بعد از شروع رشد سینه‌ها یا تا 16 سالگی است. شایع‌ترین علت این مشكل، زمینه ارثی است كه خوشبختانه بیماری تلقي نمي‌شود و به درمان نیاز ندارد، اما بیماری‌هایی كه به بلوغ دیررس منجر می‌شود، ناشي از تومورهای مغزی و كم‌كاری تیروئید و ترشح زیاده از حد پرولاكتین است كه 2 مورد آخر هم به بلوغ زودرس و هم دیررس منجر مي‌شود. از علل دیگر این مشكل اختلالات كروموزومی‌است، مثل كم‌بودن یك كروموزوم جنسی ایكس یا وجود كروموزوم جنسی مردانه (ایگرگ) كه در صورت عدم تشخیص، بیمار می‌تواند به مشكلات زيادي دچار شود. همین‌طور در موارد نادری رشد و تكامل سیستم تناسلی زنانه انجام نمی‌شود كه شایع‌ترین حالت آن وجود پرده بكارت بدون سوراخ است كه باید هر چه زودتر تشخیص داده و درمان شود.

نكته مهم در تشخیص موارد بلوغ زودرس، به تعویق انداختن بلوغ با داروها به منظور پیشگیری از بروز كوتاه‌قدي و همین‌طور جلوگیری از عوارض روحی برای كودكی است كه زودتر از كودكان دیگر رشد كرده و بالغ شده، آن هم در شرايطي كه از نظر ذهنی بزرگ نشده و آماده برخورد با جامعه بزرگسالان نیست. از سوي ديگر درمان بیماری‌های خطرناك چون تومورهای مغزی در موارد نادر ضروري است. در مورد بلوغ با تاخیر نيز شناسايي بیماری‌های نادری كه در بروز آن نقش دارد و درمان بموقع از عواقب بدتر جلوگیری می‌كند.

دكتر ثريا عالمي

جراح و متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان