تاثیر عوامل شخصیتی در واحدهای نظامی

مقدمه

انسان در هر محیطی قرار می‌گیرد مجموعه‌ای از ویژگی های خود را وارد آن محیط می‌کند و علاوه بر اینکه از آن محیط تأثیر می‌پذیرد، تأثیراتی را نیز بر آن اعمال می‌کند. چنین تأثیر و تأثراتی در محیط های گوناگون می‌تواند متفاوت باشد، چرا که ویژگی های محیط ها، متفاوت از یکدیگر هستند. می‌توان گفت که محیط نظامی علاوه بر وجوه اشتراکی که با سایر محیط های اجتماعی دارد، تفاوت های بارزی نیز با آنها دارد. ویژگی هایی چون رعایت نظم و مقررات و وجود جو اطاعت و رهبری آنرا از محیط های مشابه مجزا می‌سازد، بنابراین تأثیر آن روی فرد و همچنین تأثیر فرد روی چنین محیطی اهمیت خاصی می‌یابد.

عمدتا در چنین محیط هایی تأثیرات قوی و شدیدی از طرف محیط بر فرد اعمال می‌شود و ما شاید کمتر از سایر محیط های گروهی تأثیر ویژگی های فردی را در اعمال تغییر بر این محیط ها شاهد باشیم. به عبارتی در برخی گروه ها ورود یک فرد با ویژگی های شخصیتی خاص تغییرات بارزی در شرایط گروه، روابط، اهداف و عملکرد می‌گذارد، اما در محیط نظامی همه مسائل از قبل تعیین شده است. قوانین خاصی حاکم است و فرد با ورود به این گروه ها ملزم به پذیرش مسائل جاری است. بر این اساس تأثیر عوامل شخصیتی بر واحدهای نظامی را نه از نظر تأثیر و تغییری که در واحدهای نظامی به صورت بارز می‌گذارند بلکه بعد از گزینش افراد برای واحدهای نظامی، واکنش افراد به شرایط و جو حاکم بر واحدهای نظامی و ... می‌توان بررسی کرد.

عوامل شخصیتی و مسأله اطاعت و رهبری در واحدهای نظامی

در محیط های نظامی مسأله اطاعت از مافوق و مرجع قدرت و ... اهمیت شایان توجهی دارد. هر چند این سلسله مراتب قدرت در سایر ارگان ها نیز وجود دارد، مانند اطاعت کارمندان از رئیس، اما به شدتی که در واحدهای نظامی اعمال می‌شود نیست. بر این اساس از ویژگی های شخصیتی توان رهبری برای مافوق اهمیت فراوانی می‌یابد. بر این اساس فرمانده ، یک واحد نظامی فردی است که از لحاظ شخصیتی انگیزه و توان رهبری بالاتری دارد و دارای قدرت و اعمال قدرت و نفوذ فراوان تری است. یک مسأله که مورد توجه روانشناسان در این زمینه است، این است که احراز چنین پست هایی این ویژگی ها را در فرد پرورش می‌دهد یا چنین افرادی برای چنین مشاغلی انتخاب می‌شوند؟ یافته‌های روانشناسان هر دو این مسأله را تأیید می‌کند. علاوه بر اینکه انتخاب افراد با چنین ویژگی هایی مدنظر است، در طول انجام چنین پست هایی این ویژگیها گسترش و عمق بیشتری پیدا می‌کنند و به صورت یک ویژگی دائم در می‌آیند.

عوامل شخصیتی و مسأله انضباط نظامی

مقرراتی‌ترین محیط در بین محیط های اجتماعی محیط های نظامی است. یافته‌های روانشناسی مبنی بر شیوه‌های اعمال کنترل و تنبیه در این محیط ها به صورت کاملتری به اجرا گذارده می‌شود. بر این اساس قرار گرفتن در این محیط ها به عنوان یک عامل نظم دهنده و سازمان دهنده به شمار می‌روند. ویژگی های شخصیتی افراد برای پذیرش این قوانین و مقررات متفاوت خواهد بود. افراد قانونمند، افرادی با ویژگی های شخصیتی وسواسی پذیرش بهتری نشان می‌دهند و راحت تر می‌توانند چنین شرایطی را تحمل کنند. بطور کلی هر چه ویژگی های شخصیتی فرد و نگرش او به اجرای مقررات با شرایط جاری در واحد نظامی نزدیک تر باشد پذیرش بهتری نشان خواهد داد.

عوامل شخصیتی و مسأله استرس در واحدهای نظامی

واحدهای نظامی علاوه بر اینکه مقرراتی‌ترین محیط های اجتماعی شناخته می‌شوند که سلسله مراتب قدرت در آنها بیشتر و پررنگ تر از سایر محیط هاست، از لحاظ درجات استرس نیز متفاوت از سایر محیط ها هستند. بطوری که وجود شرایط استرس زا در این محیط ها بیشتر است. مقداری از این استرس با ویژگی هایی چون قانونمند بودن این محیط ها و سلسله مراتب قدرت ایجاد می‌شود و در شرایط شدید وجود جنگ و ... استرس شدیدی را برای افراد فراهم می‌کند. قرار گرفتن در چنین شرایطی برای افراد مختلف نتایج متفاوت را به بار دارد، از این نظر برای چنین مشاغلی انتخاب افراد با ویژگی های شخصیتی خاص ضرورت دارد. این مسأله با توجه به نوع مسئولیت هایی لازم برای اجرا که به عهده فرد گذاشته می‌شود، اهمیت متفاوتی پیدا می‌کند. برای خلبانان جنگی ، فرماندهان انتخاب شخصیت های خاص ضروری تر از رده‌های پایینتر در سلسله مراتب قدرت است.