پایگاه پرستاران دانشگاه بقیه الله(عج)

بيشتر از آنچه تصور كنيد، ماساژ دادن نوزادان و شيرخواران روشي است براي آرامش خاطر و نيز احساس راحتي روحي و جسمي آنها كه سال‌ها مورد تحقيق و پژوهش پزشكان و دانشمندان قرار گرفته است. به نحوي كه امروزه در كشورهاي توسعه‌يافته كلاس‌هاي آموزشي عملي براي والدين برگزار مي‌شود تا تكنيك‌هاي ماساژ كودكان را ياد بگيرند و به كار ببندند.

اگرچه در برخي فرهنگ‌ها از صدها سال پيش تمرينات ماساژگونه‌اي براي آرامش روحي و جسمي مرسوم بوده است، اما براي اولين بار ‌‌«اشنايدر مك‌كلور» ماساژدرماني كودكان را با تاسيس انجمن ماساژ كودكان در ايالات متحده آمريكا در اواسط دهه 1970 ميلادي به طور جدي در سطح دنيا مطرح كرد و بعد از آن اين امر مورد توجه دانشمندان و پزشكان قرار گرفت و روز به روز توسعه يافت. امروزه پژوهشگران معتقدند كه ماساژ دادن كودكان از بدو تولد تا يك سالگي مي‌تواند اثرات چشمگيري بر رشد عاطفي و جسماني آنها داشته باشد.

با انجام تكنيك‌هاي ماساژدرماني مهم‌ترين كاري كه براي كودكتان انجام مي‌دهيد وضع سلامت عمومي بدنش را ارتقا مي‌دهيد كه اين امر نتيجه آن است كه با ماساژ، جريان خون بدن و اكسيژن‌رساني به بافت‌هاي او را بهبود مي‌دهيد. از اين طريق جريان لنفاتيك نيز در بدن نيز تسريع شده و مواد مضر بدن را سريع‌تر دفع مي‌كند و به اين ترتيب سيستم دفاعي كودك شما قوي‌تر عمل مي‌كند.

محققان دانشكده پزشكي وارويك انگلستان در طي پژوهش‌هاي خود به اين نتيجه رسيدند كه ماساژ دادن نوزادان و كودكان بر سطوح هورمون‌هاي تنظيم‌كننده بدن موثر است و سبب تنظيم آنها مي‌شود. براي نمونه آنها دريافته‌اند كه ماساژ كودكان هورمون‌هاي استرس‌زاي بدن را كاهش مي‌دهد. هورمون‌هاي كورتيزول اپي‌نفرين و نوراپي‌نفرين هورمون‌هايي هستند كه در موقعيت‌هاي استرس‌آور ترشح مي‌شوند، ولي با ماساژدرماني سطح خوني آنها در كودك به طور قابل ملاحظه‌اي كم مي‌شود. هورمون ديگري به نام هورمون ملاتونين در بدن وجود دارد كه محرك خواب است و بر اثر ماساژ ميزان آن در خون افزايش مي‌يابد و به اين ترتيب ماساژ نوزادان و كودكان سبب بهبود خواب كودكان نيز مي‌شود. محققان دريافته‌اند كه ماساژ منظم، الگوي خواب كودك را هم از نظر كميت و هم از نظر كيفيت بهبود مي‌بخشد و از اين طريق بر الگوي رشد كودك نيز اثرات خوبي خواهد داشت. اين در حالي است كه ماساژ خود بر افزايش هورمون رشد در كودكان نيز اثرات مطلوبي دارد.

علاوه بر آن مطالعات محققان نشان مي‌دهد كه ماساژ به كودكان كمك مي‌كند كه در هنگام بيماري يا درد يا اقدامات مداخله‌گر پزشكي تحمل بهتري داشته باشند و كمتر مضطرب شوند.

يكي ديگر از فوايد ماساژدرماني براي كودكان بهبود درد‌هاي كوليكي يا همان قولنج شكمي نوزاد و نيز يبوست آنهاست. ماساژ شكمي نوزادان و شيرخواران اگر به نحو صحيح انجام شود اين‌گونه درد‌هاي سيستم گوارشي را بهبود مي‌بخشد. براساس تعريف دانشگاه علوم سلامت ميشيگان هرگاه شيرخوار حدود 3 ساعت در روز و حدود 3 روز در هفته گريه كند، تشخيص كوليك شكمي مسجل مي‌شود. متخصصان اطفال اين دانشگاه معتقدند كه ترشح هورمون‌هاي سيستم گوارشي در كودكاني كه از ماساژ بهره مي‌گيرند، بهتر است و به اين نحو اين كودكان كمتر به مشكلات گوارشي مانند كوليك تجمع گاز يبوست و حتي اسهال و... مواجه مي‌شوند.

زماني كه كودك سرحال و بانشاط است، زمان مناسبي براي ماساژ محسوب مي‌شود. ماساژ دادن كودك بعد از شير خوردن او مي‌تواند منجر به حالت تهوع او شود، پس بهتر است اين كار را به زماني موكول كنيد كه شكم او پر نباشد. از سويي ديگر نزديك به وعده غذايي بعدي نيز نباشد، زيرا كودك به علت گرسنگي بدقلقي خواهد كرد. تقريبا يك ساعت بعد از شير خوردن كودك و نيز بعد از بيدار شدن از يك خواب كوتاه نيمروزي زمان مناسبي براي ماساژ اوست. بسياري از كودكان بعد از يك ماساژ خوب مي‌خوابند. بنابراين پيش از خواب شبانه و قبل از شير دادن او نيز وقت خوبي براي ماساژ اوست. اما اگر كودكتان زير 5 ماهه است، ماساژ دادن او را به زمان حمام كردن موكول نكنيد زيرا نتيجه‌اي جز خستگي و تحريك‌پذيري‌اش نخواهد داشت.

ماساژ كامل بدن كودك معمولا 20 دقيقه طول مي‌كشد، اما هرگاه احساس كرديد كه كودك خسته شده مثلا گريه مي‌كند يا شما را پس مي‌زند، بدانيد كه از ماساژ لذتي نمي‌برد و با زبان بي‌زباني مي‌گويد كافي است پس ماساژ را قطع كنيد و آن را به زمان ديگري موكول كنيد.

هنگام تب و سرماخوردگي كودك بهتر است او را ماساژ ندهيد. همچنين اگر قسمتي از بدن كودك آسيب‌ديده يا بريدگي يا زخمي دارد از ماساژ دادن آن ناحيه بپرهيزيد.

در روزهاي نخست شروع ماساژ كه كودك عادت ندارد بهتر است تا يكي 2 هفته به مدت 5 تا 10 دقيقه فقط دست‌ها و پاهاي كودك را ماساژ بدهيد تا او نيز كم‌كم عادت كند. هميشه سعي كنيد كه ماساژ را زماني آغاز كنيد كه عجله‌اي نداريد و مي‌توانيد در محيطي كاملا آرام و ساكت و با حركاتي لطيف و آرام آن را به انجام برسانيد و اين مساله خود مستلزم آن است كه خود شما زمان، حوصله و صبر كافي را براي اين كار داشته باشيد.

به جرات مي‌توان گفت كه كم‌هزينه‌ترين كاري كه مي‌توان براي سلامت جسم و روح فرزندتان انجام دهيد، همين ماساژ دادن كودك است. فقط لازم است كمي زمان براي او در نظر بگيريد. براي ماساژ دادن كودك پوست دست شما عامل تماس با پوست كودكتان است. پس قبل از هر كاري ناخن‌هاي خود را كوتاه كنيد تا روي پوست لطيف او خراش ايجاد نكند. قبل از شروع به ماساژ دستانتان را تميز بشوييد تا از انتقال عوامل بيماري‌زا به پوست كودك پيشگيري كنيد.

براي شروع كار نياز به روغن داريد تا دستان شما به نرمي و بدون اصطكاك روي پوست كودك حركت كند. براي اين منظور از روغن‌هاي طبيعي گياهي استفاده كنيد، زيرا راحت‌تر جذب پوست مي‌شوند. در حالي كه روغن‌هاي صنعتي داراي پارافين هستند كه به صورت قشري روي پوست باقي مي‌مانند و منافذ پوست كودك را مي‌بندند. از سويي ديگر روغن‌هاي گياهي براي او ضرري ندارند، حتي اگر كودك دستان آغشته به روغن را بمكد. از بين روغن‌هاي گياهي روغن زيتون، كنجد بادام و روغن هسته انگور براي ماساژ كودك مناسبند، زيرا كمتر ديده شده كه باعث ايجاد حساسيت شوند. بهتر است قبل از استفاده از روغن براي بار نخست تست پوستي را براي كودك انجام دهيد. به اين ترتيب كه روي سطح كوچكي از پوست دست كودك، كمي از روغن را بماليد و پس از 24 ساعت آن محل را بررسي كنيد. اگر واكنش حساسيتي نديديد مي‌توانيد با خيال راحت از آن براي ماساژ دادن كودكتان استفاده كنيد.

براي ماساژ كودك تماس پوست به پوست بسيار مناسب‌تر است و به همين دليل لازم است كه كودك را برهنه كنيد و او را روي يك حوله يا ملحفه تميز بگذاريد. پس حتما به اتاق گرمي نياز داريد تا او احساس سرما نكند. دماي حدود 25 تا 26 درجه سانتيگراد براي اين كار مناسب است.