پنجشنبه 19 آبان حوالي ساعت 12 ظهر اورژانس بيمارستان فيروزآبادي يكباره شلوغ شد. مردي ميانسال به همراه 2 فرزندش به اورژانس آورده شدند. مرد و كودك 5 ساله‌اش با صورتي كبود، فاقد هرگونه علائمي از حيات و در وضعيت جمود نعشي بودند. نوجوان 11 ساله فاقد تنفس بود؛ اما قلبش همچنان مي‌زد. اقدامات اوليه انجام شد. شرايط لازم مشابه با بخش مراقبت‌هاي ويژه براي مصدوم برقرار شد؛ اما تمامي اين اقدامات اثري نداشت.

سمي مهلك 3 نفري را كه شب در منزل گذرانده بودند به دام مرگ كشيد. علت فوت مسموميت با گاز مونوكسيدكربن عنوان شد؛ همان گازي كه به دليل مرگ و مير بالا و عدم شناسايي فيزيكي به نام قاتل خاموش شناخته مي‌شود و عامه مردم آن را به نام گازگرفتگي مي‌شناسند.

استفاده از گاز شهري، گازوئيل و چوب به عنوان مواد سوختي براي ايجاد گرما در خانه‌هاي ما ايرانيان رايج است. در صورتي كه اين مواد به صورت ناقص بسوزد گازي به نام مونوكسيد كربن توليد مي‌كند كه عامل گازگرفتگي است. گاز مونوكسيد كربن فاقد بو و رنگ است، به همين دليل افرادي كه در معرض اين گاز قرار مي‌گيرند تا قبل از بروز علائم هيچ اطلاعي از برخورد با آن ندارند.

مونوكسيد كربن پس از جذب در خون به پروتئين حمل اكسيژن (هموگلوبين) مي‌چسبد؛ ولي براحتي جدا نمي‌شود. توان اتصالي بالاي گاز به هموگلوبين باعث كاهش انتقال اكسيژن و كمبود اكسيژن در بافت‌ها و اعضا منجر به بروز علائم مسموميت مي‌شود.

علائم رايج در نوع خفيف مسموميت شامل سردرد، تهوع، استفراغ، درد عضلاني و گيجي است. اين علائم غير اختصاصي بوده و ممكن است پزشك و بيمار را گمراه كند. در واقع تا زماني كه به آن فكر نشود و دليلي براي امكان بروز آن نباشد، ممكن است با بيماري‌هاي عفوني و يا گوارشي اشتباه شود. گاهي به دليل غيراختصاصي بودن و عدم توجه به احتمال مسموميت، بيمار مجدد در محيط آلوده قرار مي‌گيرد و ممكن است اين بار به مسموميت شديد يا مرگ منجر شود. در موارد شديد مسموميت، تشنج، افت شديد هوشياري، توقف قلبي ـ تنفسي و حتي مرگ ممكن است رخ بدهد.

يكي از مشكلات گازگرفتگي بروز علائم عصبي ـ رواني تأخيري است. اين علائم پس از چندين روز از رفع علائم مسموميت اوليه، شروع مي‌شوند. بيمار پس از بهبود اوليه، از اختلالات حافظه، بي‌توجهي و حتي اختلالات حسي يا حركتي در بخشي از بدنش شاكي است.

بنابراين اگر فردي دچار سردردهاي دائمي يا مكرر مي‌شود يا علائم به صورت گروهي مخصوصا وقتي افراد در مكان‌هاي بسته به سر مي‌برند، بروز مي‌كند شك ما را به مسموميت برمي‌انگيزد. از طرفي اين افراد با قرار گرفتن در فضاهاي باز بتدريج بهبود مي‌يابند كه اين هم خود كليدي براي شك به خطر مسموميت است.

اولين اقدام تلاش براي رساندن مصدوم به فضاي باز و تماس با اورژانس (115) است. معمولا به دليل عدم دسترسي به درمان اصلي بيماران (اكسيژن‌درماني)، لازم است تا رسيدن اورژانس، بيمار در فضاي عاري از آلودگي تنفس كند. تمام بيماران حتي موارد خفيف نيازمند درمان با اكسيژن صد درصد به كمك ماسك‌هاي مخصوص هستند، به همين دليل تمامي مصدومين بايد به اورژانس منتقل شوند.

پس از درمان، مهم‌ترين اقدام شناسايي علت بروز مسموميت و رفع عيب وسيله‌ ناقص‌سوز است.

دكتر بهروز هاشمي

متخصص طب اورژانس