دستگاه ادراري نيز مثل تمامي دستگاه‌هاي بدن حين بارداري دچار تغييراتي مي‌شود تا مادر بتواند جنين را پرورش دهد. از جمله اين تغييرات بزرگ شدن كليه‌هاست تا توانايي انجام كار بيشتري (متناسب با تغييرات وزن مادر و حجم خون) را داشته باشند. همين طور در اثر ترشح هورمون‌هاي خاص، مجاري ادراري و حالب‌ها (لوله‌هاي انتقال ادرار از كليه‌ها به مثانه) گشاد مي‌شوند. اگرچه اين تغييرات كاملا ضروري هستند، اما زمينه‌ساز برخي مشكلات در مادران مي‌شوند.

از مهم‌ترين مشكلات دستگاه ادراري در زنان باردار، آمادگي آن براي عفوني شدن است ، به طوري كه عفونت دستگاه ادراري دومين علت شايع بستري در بيمارستان در زنان باردار است.

از مشكلات مهم ديگر آن دفع ميكروب درادرار بدون وجود علائم عفونت ادرار است. اين مساله ازآن جايي اهميت پيدا مي‌كند كه در صورت عدم تشخيص و درمان آن مي‌تواند منجر به عفونت كليوي شود و اين عفونت در صورت عدم‌درمان خطراتي همچون زايمان زودرس، كم‌وزن شدن جنين حين بارداري و فلج مغزي در زايمان‌هاي زودرس را به دنبال دارد. بنابراين براي كشف وجود باكتري در ادرار نياز به انجام آزمايش ادرار در 3 ماهه اول بارداري است. در صورت وجود ميكروب در ادرار با درمان آنتي‌بيوتيكي مناسب، ميكروب‌ها را از بين مي‌بريم ولي بايد مجددا آزمايش ادرار انجام شود تا مطمئن شويم كه بيماري عود نكرده باشد.

از بيماري‌هاي شايع ديگر در بارداري عفونت مثانه و مجاري ادراري تحتاني است كه علائم آن شامل سوزش ادرار، تكرر ادرار، احساس عدم تخليه كامل ادرار، احساس تعجيل براي دفع ادرار و وجود خون در ادرار است و با درمان مناسب آنتي‌بيوتيكي، بيماري بهبود مي‌يابد، اما در صورت عدم درمان امكان پيشروي عفونت در سيستم ادراري فوقاني و عفونت كليوي (پيلونفريت) وجود دارد كه بسيار خطرناك است.

بيماري عفونت كليوي (پيلونفريت) در واقع عفونت بافت كليه‌هاست كه با علائم تب و لرز، درد پهلو (يك طرفه يا دو طرفه) و گاه تهوع و استفراغ همراه است. اين بيماري در 3ماهه دوم بارداري و در زنان باردار كم سن و كساني كه براي بار اول باردار مي‌شوند، شايع تر است.

در صورت بروز بيماري، زن باردار بايد در بيمارستان بستري و پس از آزمايشات لازم، تحت درمان با آنتي‌بيوتيك تزريقي قرار گيرد. در صورت عدم درمان امكان پيشرفت بيماري به سمت عفونت خوني كه جان مادر را تهديد مي‌كند، وجود دارد.

همچنين در اين افراد امكان زايمان زودرس و ساير عوارضي كه در بالا گفته شد وجود دارد. بنابراين بايد درمان كامل اين بيماران به مدت 10 روز انجام شود و يك تا دو هفته پس از پايان درمان آزمايش ادرار مجدد انجام شود تا از بهبودي مطمئن شويم. با اين حال امكان عود بيماري وجود دارد و بايد اين مادران تحت مراقبت بيشتري در كل دوران بارداري قرار گيرند.

از عوارض ديگر اين بيماري كم‌خوني و در برخي موارد ادم ريوي (خيز ريوي) ناشي از سمومي است كه ميكروب‌ها در خون اين بيماران توليد مي‌كنند. در كساني كه ديابت يا فشار خون يا بيماري زمينه‌اي كليوي ديگري مثل سنگ كليه دارند احتمال بروز اين بيماري بيشتر مي‌شود.

دكتر ثريا عالمي

جراح و متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان