بارها عبارات ديابت در بارداري و ديابت بارداري را خوانده و شنيده‌ايم و مي‌دانيم ديابت يا قند، بيماري مزمني است كه در صورت عدم كنترل و درمان بموقع، موجب تخريب ارگان‌هاي مهمي از بدن مثل چشم، كليه، قلب و عروق مي‌شود؛ اين بيماري همچنين زمينه را براي ابتلا به بيماري‌هاي عفوني فراهم مي‌كند.

طبيعي است كه اين مشكلات در زمان بارداري خانمي كه از قبل مبتلا به ديابت بوده، وجود دارد و موجب بالا رفتن احتمال خطراتي در دوران بارداري وي مي‌شود.

در يك تقسيم‌بندي كلي، بيماري ديابت در خانم‌ها به 2 دسته قبل و دوران بارداري تقسيم مي‌شود.

بيمار مبتلا به ديابت قبل از بارداري كسي است كه قبل يا طي 3 ماهه اول بارداري متوجه بيماري خود مي‌شود. اغلب با انجام آزمايش‌هاي قبل از بارداري (كه در برخي افراد در 3 ماهه اول بارداري انجام مي‌پذيرد) بيماري از طريق آزمايش قند خون ناشتا و نتيجه بالاتر از نرمال(معمولا 126) تشخيص داده مي‌شود؛ گاهي علائم ديگري مثل پرنوشي و پرادراري و تشنگي زياد هم پزشك را به اين بيماري مشكوك مي‌كند. در مورد اين افراد بايد هر چه زودتر درمان با انسولين شروع شود تا از به‌وجود آمدن عوارض ديابت روي جنين و مادر پيشگيري يا حداقل از شدت عوارض آن كاسته شود. توجه به اين نكته مهم است كه انسولين تنها راه مطمئن درمان بارداري است، زيرا هيچ عارضه‌اي براي جنين ندارد به همين دليل براي كساني كه ديابت داشته و تمايل به بارداري دارند، از ماه‌ها قبل از بارداري درمان از نوع خوراكي به انسولين تزريقي تغيير پيدا مي‌كند و پس از زايمان مجددا درمان‌ها به صورت قبل از بارداري تغيير مي‌يابد.

اما بيماران داراي ديابت دوران بارداري به كساني اطلاق مي‌شود كه در ابتداي بارداري قند خون بالا نداشته‌اند اما در آزمايش‌هاي نيمه دوم بارداري يعني از 24 تا 28 هفتگي، قند خونشان بالا رفته و نياز به درمان پيدا مي‌كنند. در اين افراد هم درمان بر اساس استفاده از انسولين است.

عوارض بارداري در اين نوع ديابت كمتر از كساني است كه از قبل ديابت داشته‌اند، اما باز هم احتمال مرگ يا عدم رشد مناسب جنين وجود دارد.

گذشته از اختلالات معمولي كه به دليل ديابت ايجاد مي‌شود، ديابت در بارداري منجر به مشكلات ديگري نيز مي‌شود كه از كم اهميت‌ترين آنها مي‌توان به افزايش وزن جنين و صدمات زايماني ناشي از آن مثل صدمه به كانال زايماني مادر يا صدمه به كتف و شبكه بازويي نوزاد اشاره كرد.

از ديگر مشكلات مهم اين نوع ديابت، ايجاد عقب‌افتادگي در جنين است كه براي پيشگيري از آن بايد قبل از بارداري و حداقل به مدت 3 ماه قند خون به طور دقيق كنترل شود تا از خطر آسيب به جنين در حد امكان بكاهيم.

از عوارض ديگر اين بيماري، زايمان زودرس است كه با كنترل مناسب قند خون مي‌توان تا حدودي از اين عوارض پيشگيري كرد.

در بيشتر موارد خانم‌هايي كه طي بارداري مبتلا به ديابت بارداري شده‌اند بعد از زايمان قند خون نرمال پيدا مي‌كنند، اما اين افراد طي 20 سال بعد 50 درصد احتمال ابتلا به ديابت دارند كه بايد با تحت نظر پزشك بودن، تغيير رژيم غذايي و ورزش از اين احتمال كاست.

دكتر ثريا عالمي

جراح و متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان