سير گرمازدگي بسته به پاسخ افراد متفاوت است؛ گاهي صرفا اثرات گرما موضعي است (ورم اندام‌ها، ضايعات پوستي يا گرفتگي عضلات)، گاهي سير بيماري پيشرفت كرده و تركيبي از علائم غير اختصاصي و گاهي سيستم را درگير مي‌كند. براي شناخت بهتر حمله گرمازدگي لازم است در باره فرسودگي ناشي از گرما هم بدانيم.

خستگي يا فرسودگي ناشي از گرما: ممكن است در تماس با گرما، تهوع، استفراغ، سردرد و احساس ناخوشي بروز كند. دماي بدن در اين وضعيت افزايش يافته و به 40 درجه سانتي‌گراد مي‌رسد. بيمار با تغيير وضعيت از حالت خوابيده به نشسته يا نشسته به ايستاده دچار احساس تاري ديد و افت فشار خون مي‌شود.

حمله گرمازدگي: زماني كه دماي بدن از 40 درجه مي‌گذرد، آسيب اعضا شروع مي‌شود. حساس‌ترين جزء بدن به گرما دستگاه عصبي است. رفتارهاي عجيب از فرد سر مي‌زند، پرخاشگر و بي‌قرار مي‌شود. توهم بروز مي‌كند. افت در سطح هوشياري بروز كرده و حتي تا حد كما ممكن است پيشرفت كند. عدم تعادل و تشنج از ديگر يافته‌هايي است كه در فرد گرمازده در اين مرحله ممكن است ديده شود. در اين مرحله ممكن است با وجودي كه دماي بدن بالاست ،فرد توانايي تعريق را از دست بدهد.

روشي براي تشخيص گرمازدگي در هيچ‌يك از مراحل آن نيست. معاينه در كنار شرحي از بروز علائم در فردي كه بتازگي در محيط گرم قرار گرفته يا مبادرت به انجام فعاليت‌هاي سنگين ورزشي كرده است، مي‌تواند ما را به اين اختلال مشكوك كند.

اغلب بايد بيماري‌هاي ديگر مولد تب همچون عفونت‌ها را رد كرد. علائم بيماران در حمله گرمازدگي گاهي مشابه افراد مبتلا به سكته مغزي است. انواعي از مسموميت‌ها داراي علائمي مشابه هستند كه بايد آنها را هم در نظر داشت.

درمان حمله گرمازدگي از محل بروز اختلال شروع مي‌شود. بايد در اولين اقدام فرد مبتلا به حمله گرمازدگي را از محيط گرم دور كرده و به محلي داراي وضعيت تهويه مناسب انتقال داد. اگر آمبولانس يا ماشيني كه داراي سيستم خنك‌كننده (كولر) باشد در دسترس است، بايد بيمار را به داخل آن انتقال داد. لباس‌هاي بيمار را درآورده و آب روي بدن فرد پاشيد. 2 روش براي خنك سازي وجود دارد؛ در روش اول از باد خنك و آب ولرم استفاده مي‌شود، در روش دوم از باد گرم و آب خنك. دقت شود فرد دچار لرز نشود كه لرز خود عاملي براي افزايش دماي بدن است.

دقت داشته باشيد دماي بالاي بدن در اين افراد ناشي از گرماي زياد است و با تب ناشي از عفونت متفاوت است. بنابراين استامينوفن، آسپيرين و ديگر داروهاي كاهنده تب در اين بيماران كاربرد نداشته و حتي مي‌تواند مضر باشد.

دكتر بهروز هاشمي / متخصص طب اورژانس