گرمازدگي طيفي از بيماري‌هاست كه مي‌تواند چنان جزئي باشد كه حتي پزشك نتواند تشخيص درست و قطعي بدهد و يا آنقدر شديد باشد كه زندگي فرد را در خطر قرار دهد طيف بيماري‌هاي ناشي از گرما از اثرات موضعي تا درگيري تمام بدن متغير است. انواع رايج گرمازدگي خفيف كه اغلب نيازي به درمان خاصي ندارد، به اين شرح است:

ورم: ظرف چند ساعت ابتدايي برخورد با محيط گرما ورم در پا يا دست‌ها تا ناحيه مچ بروز مي‌كند و علت آن گشاد شدن عروق پوستي و تجمع آب در اين بخش‌هاست.

اين نوع ورم، درمان خاصي ندارد و كافي است كه اندام درگير را بالا نگه داشت. جوراب‌هاي واريسي جهت تسهيل خروج آب اضافي مفيد است. ادرارآورها در درمان نه تنها مفيد نيستند ، بلكه با دفع آب و نمك از بدن اثرات مضري داشته و سير بيماري را تشديد مي‌كند.

ضايعات پوستي خارش‌دار: ضايعات قرمز كوچك روي پوست داراي پوشش(لباس) است. علت، بسته شدن سوراخ خروجي غدد عرق و بروز التهاب حاد در اين غدد است.

درمان با دوري از حرارت شروع مي‌شود. بهتر است كه از لباس‌هاي روشن، تميز و مناسب استفاده شود. براي كاهش خارش از داروهاي ضدحساسيت استفاده مي‌شود. برخلاف استفاده مرسوم از پودر بچه، هيچ اثر ثابت شده‌اي از آن در بهبود اين ضايعات ديده نشده است.

گرفتگي عضلات: انقباضات غيرارادي، ناگهاني و دردناك در عضلات ارادي بدن به دنبال تماس با محيط گرم بروز مي‌كند. افرادي كه به شدت عرق مي‌كنند بيشتر مبتلا مي‌شوند. اين حالت مي‌تواند در زمان فعاليت يا ساعت‌ها بعد از فعاليت‌هاي شديد بدني رخ بدهد. افراد در حين تعريق آب و نمك از دست مي‌دهند اما تنها با نوشيدن آب به جايگزيني مايع از دست رفته اقدام مي‌كنند در حالي كه كمبود نمك اثرات خودش را بروز مي‌دهد. درد اين افراد به مسكن‌هاي مخدر هم پاسخ نمي‌دهد. در بررسي املاح در اين افراد، سديم خون پايين است.

درمان آن پس از دوري از محيط گرم، جايگزيني آب همراه نمك‌هاي از دست رفته است. قرص‌هاي نمك به‌تنهايي مشكل‌ساز مي‌شود، چرا كه اين قرص‌ها دستگاه گوارش را تحريك كرده و باعث بروز تهوع و استفراغ مي‌شود. نوشيدني‌هاي مخصوص براي ورزشكاران وجود دارد كه داراي املاح كافي است. به تمامي افرادي كه در محيط‌هاي گرم فعاليت داشته يا ورزش سنگين انجام مي‌دهند توصيه مي‌شود كه از محلول‌هاي حاوي آب و نمك به ميزان 2/0 ـ 1/0 درصد استفاده كنند.

هفته آينده به اشكال جدي‌تري از گرمازدگي مي‌پردازيم كه نياز به بستري در اورژانس دارد.

دكتر بهروز هاشمي

متخصص طب اورژانس