زندگي با طعم شيرينكنندههاي مصنوعي
شيرينكنندههاي مصنوعي موادي هستند كه به جاي شكر از آنها استفاده ميشود و به خاطر درصد شيريني بالايي كه دارند به ميزان كمتري براي شيرين كردن مواد از آنها استفاده ميشود و نيز كالري بالاي شكر را هم ندارند و كالري كمتري به بدن ميرسانند. از اينرو در كاهش وزن و كنترل وضعيت بيماران ديابتي نقش بسزايي دارند. به طور كلي اين مواد شيرينكننده در نوشابهها، غذاهاي كنسروي، دسرها، ماست، قرصهاي شيرينكننده كاربرد دارند و از انواع شيرينكنندههاي مصنوعي ميتوان به ساخارين، آسپارتام، سوكرالوز، آسه سولفام و نئوتام اشاره كرد.
ساخارين: ساخارين يكي از شيرينكنندههاي مصنوعي به حساب ميآيد كه 200 تا 700 برابر شيرينتر از شكر است. از اين ماده در پخت و پز انواع مربا، آدامس، آبنبات، دسرها، نوشيدنيها و نيز در محصولات آرايشي، ويتامينها و داروسازي استفاده ميشود. اين ماده كالري ندارد، قند خون را افزايش نميدهد، ولي پس از مصرف طعم تلخي در دهان به جا ميگذارد.
سالها پيش آزمايشي كه روي موشهاي نر انجام شد، ساخارين را يكي از متهمان ابتلاي آنها به سرطان مثانه برشمرد، چون ساخارين در آن زمان تنها ماده شيرينكننده مصنوعي بود، بنابراين روي محصولات حاوي اين ماده نوشته شد ساخارين مضر است و با روي كار آمدن شيرينكنندههاي ديگر، مواد حاوي ساخارين خريداري نداشت.
ولي پس از سالها آزمايشها نشان داد به خاطر درصد مصرف بالاي ساخارين در موشها، امكان توليد سرطان در آنها افزايش مييابد و چنين مقداري در انسان مصرف نميشود، بنابراين براي انسانها كاملا بيخطر است. پس از آن هشدار روي محصولات حاوي ساخارين برداشته شد. در حال حاضر ساخارين از بيخطرترين شيرينكنندههاي مصنوعي به شمار ميرود.
آسپارتام، متهم رديف اول: آسپارتام از جنجال برانگيزترين شيرينكنندههاي مصنوعي است كه تاكنون كشف شده است.
دانشمندان اين ماده را سال 1965 به دست آوردند و وزارت غذا و داروي آمريكا حدود 26 سال بعد آن را براي استفاده در شيرينكنندههاي روميزي، آدامس، غلات صبحانه، ژلاتين، نوشيدنيها، آبنبات و پخت و پز تاييد كرد. آسپارتام 200 برابر از شكر شيرينتر است و برخلاف ساخارين، بعد از مصرف طعم تلخ در دهان باقي نميگذارد. اين ماده مقداري كالري دارد، ولي چون ميزان كمي از آن مورد استفاده قرار ميگيرد، دريافت كالري از آن قابل توجه نيست.
آسپارتام در محلولها قابل حل است، در سراسر بدن پراكنده ميشود و در بافتهاي بدن رسوب ميكند و برخلاف ساخارين در بدن هضم نميشود. اين ماده شيرينكننده گاهي با عوارضي همراه است كه ممكن است به آهستگي يا بسرعت ايجاد شود يا ممكن است واكنشهاي حادي را در افراد ايجاد كند.
برخي تحقيقات حاكي از آن است كه مصرف مقدار بالاي آسپارتام ميتواند خطر ابتلا به سرطان خون و تومورهاي مغزي را افزايش دهد، ولي مطالعات گستردهاي كه در اين زمينه صورت گرفت، اين ادعا را رد و مصرف آن را بيخطر اعلام كرد. اما با تمام اتهاماتي كه به آسپارتام وارد ميشود، وزارت غذا و داروي آمريكا (FDA) معتقد است اين شيرينكننده بيخطر است و وجود آن در مواد غذايي خطري براي مصرفكنندگان به دنبال ندارد و بسياري از عوارض آن را تكذيب ميكنند.
سوكرالوز: سوكرالوز تنها ماده شيرينكنندهاي است كه از شكر واقعي گرفته شده و سال 1998 مورد تأييد قرار گرفته است. اين ماده حدود 600بار از شكر شيرينتر است و طعمي مشابه شكر دارد و در انواع غذاها و نوشيدنيها بخوبي حل ميشود. ولي برخلاف شكر باعث پوسيدگي دندانها نميشود. اين شيرينكننده در صورتي كه به صورت تنها در ماده غذايي استفاده شود، كالري نخواهد داشت. به طوركلي سوكرالوز در مواد پخته شده بيشتر كاربرد دارد و يكي از پرطرفدارترين شيرينكنندههاي مصنوعي به شمار ميرود. اين ماده از لحاظ ايجاد تودههاي سرطاني يا ايجاد مشكل در سيستم باروري و عصبي مشكلي براي انسان ايجاد نميكند و مقدار مجاز آن براي انسان روزانه 5 ميليگرم تعيين شده است.
آسه سولفام: اين شيرينكننده مصنوعي همانند آسپارتام است و سال 1988 مورد تأييد قرار گرفته است. اين ماده كه در محصولاتي چون آدامس و انواع نوشيدنيها مورد استفاده قرار ميگيرد 200برابر از شكر شيرينتر است و به طور كلي براي بهبود طعم مواد غذايي و حفظ شيريني غذاها كاربرد دارد. آسه سولفام در حيوانات باعث بروز تومورهاي سرطاني بدخيم و كاهش قند خون ميشود، ولي در انسان مشكلات خاصي ايجاد نميكند، هر چند مصرف زياد آن ممكن است شما را با افسردگي، تهوع و گيجي مواجه كند. اما متأسفانه آزمايش خاصي در اين زمينه صورت نگرفته است.
نئوتام: اين ماده شيرينكننده مشابه آسپارتام است و سال 2002 مورد تأييد قرار گرفت. از اين شيرينكننده در بيشتر مواد غذايي جز گوشت قرمز و مرغ استفاده ميشود. نئوتام درصد شيريني بالاتري دارد و حدود 7 تا 13 هزار برابر شيرينتر از شكر است. اين ماده كيفيت طعم مواد غذايي را تا حد زيادي بهبود ميبخشد. تحقيقات صورت گرفته روي نئوتام هيچ عارضه مشخصي را با مصرف اين ماده در انسان شناسايي نكرده است و به اعتقاد پزشكان اين نوع شيرينكننده مشكل خاصي را هم ايجاد نميكند.
افرادي كه مجاز به مصرف هستند
مواد شيرينكننده مصنوعي به دليل كالري كم و شيريني بالايشان، به مقدار كمتري مورد استفاده قرار ميگيرند و در واقع گزينه مناسبي براي افراد ديابتي محسوب ميشوند.
اگر شما فردي ديابتي هستيد بايد به تركيبات محصولي كه ميخريد، توجه كنيد و در صورت وجود بيش از يك ماده شيرينكننده در مواد غذايي مختلف از مصرف آنها خودداري كنيد. پزشكان مصرف اين مواد را در دوران بارداري توصيه نميكنند، چرا كه هم خطر بروز تودههاي سرطاني را افزايش ميدهد و هم خطر زايمان زودرس را بالا ميبرد. در هر صورت بايد با پزشك درباره ميزان مصرف مشورت كنيد.
شيرينكنندههاي مصنوعي ارتباطي با چاقي ندارند
يكي از ادعاهايي كه درباره شيرينكنندههاي مصنوعي مطرح است، بروز اضافه وزن با مصرف اين مواد است. عدهاي بر اين باورند كه كم كالري بودن شيرينكنندههاي مصنوعي باعث ولع بيشتر فرد براي خوردن ميشود، به حدي كه باعث اضافه وزن و چاقي ميشود. از طرفي ديگر برخي تحقيقات نشان ميدهد مصرف شيرينكنندههاي مصنوعي كه كم كالريتر هستند، ميتواند عادت غذايي ما را تغيير دهد تا به اين ترتيب، تمايل كمتري بهمصرف غذاهاي شيرينكننده داشته باشيم. ولي به طور كلي هيچ استدلال دقيقي مبني بر تأثير مستقيم اين مواد شيرينكننده روي بالا رفتن وزن افراد وجود ندارد و بهترين روش اين است كه مراقب تغذيه خودتان باشيد.
اللهم اخرجنی من ظلمات الوهم و اکرمنی بنور الفهم