عقرب در سراسر جهان يافت مي‌شود. گونه‌هاي بشدت سمي آنها در خاورميانه، هندوستان، شمال آفريقا، آمريكاي جنوبي و مكزيك زندگي مي‌كنند، از سوي ديگر تمام گونه‌هاي عقرب مي‌توانند انسان را مورد گزش قرار دهند، ولي بيشتر گونه ­ها اندكي بيشتر از درد موضعي حاصل از گزش زنبور، درد ايجاد مي‌كنند.

جاگيري اتفاقي آنها داخل لباس‌ها يا كفش‌ها به گزيدگي منجر مي‌شود. با توجه به اين كه عقرب‌ها در شب فعال هستند، بيشتر گزيدگي‌ها نيز در شب اتفاق مي‌افتد. عقرب‌ها فقط به دليل دفاع از خود اقدام به نيش زدن مي‌كنند و هرگز به قصد حمله از نيش خود استفاده نمي‌كنند. به دليل زاد و ولد عقرب‌ها در ماه‌هاي اول سال و وفور عقرب‌هاي جوان، بيشتر اين‌ها باعث ‌گزيدگي مي‌شوند، ولي چون توان و ظرفيت عقرب‌هاي جوان براي ساختن سم كم است، نيش آنها باعث عوارض و آسيب كمتري مي‌شود.

تابلوي باليني

علائم درگيري در تمام بدن، در عقرب‌گزيدگي شايع نيست ولي در كودكان ممكن است علائم شديد باشد. شروع سريع درد و بي‌حسي در عضو گزيده شده معمولا قابل توجه و ممكن است كل اندام را درگير كند. در موارد شديد، اختلال در حركت چشم ­ها، تاري ديد، ناهماهنگي عضلات حلقي و آب ريزش از دهان مي‌شود و در مواردي به اختلال تنفسي مي‌انجامد. افزايش فعاليت حركتي ممكن است به صورت بي‌قراري و حركات پرشي غيرقابل كنترل اندام‌ها بروز كند كه به ظاهر مشابه تشنج است. تهوع، استفراغ، تپش قلب و اضطراب شديد ممكن است بروز كند. اختلال عملكرد قلبي، ورم لوزالمعده، خونريزي، سياه شدن پوست و در مواردي مرگ ممكن است به دنبال گزيدگي اتفاق بيفتد.

اقدامات درماني

ـ كمك‌هاي اوليه شامل گذاشتن كيسه يخ روي محل نيش‌زدگي و انتقال فرد به بيمارستان است. شرحي از شرايط پيرامون محل نيش خوردگي، مشكلات طبي، تشريحي از شكل كژدم در صورت نبودن نمونه، لازم است.

ـ درمان اوليه حمايتي است كه با تجويز ضددردها شروع مي‌شود.

ـ پادزهر در تمام موارد مسموميت شديد لازم است. تمام مصدومين را براي 24 ساعت بايد تحت نظر داشت. كودكان بايد بستري شده و تحت معاينه و بررسي متوالي قرار گيرند.

ـ ديازپام براي درمان پرش‌هاي عضلاني و گرفتگي عضلات استفاده مي‌شود.

ـ مخدرها مي‌توانند اثرات سمي زهر را افزايش دهند و نبايد استفاده شوند.

ـ بدون تجويز پادزهر علائم 24 تا 48 ساعت به طول مي‌كشد. تجويز پادزهر بر اساس نظر پزشك و شرايط بيمار انجام مي‌شود.

دكتر بهروز هاشمي

متخصص طب اورژانس