مراقبتهای پرستاری در بیماری سل

بیماری سل به وسیله قطره های ریز موجود در هوا از فردی به فرد دیگر منتقل می شود و اغلب افرادی را که در ارتباط نزدیک با فرد بیمار باشند، درگیر می کند. بنابراین همه اعضای خانواده فرد بیمار، در معرض ابتلا به این بیماری هستند. مگر این که او به بیمارستان منتقل شود و با آنها زندگی نکند و یا تحت درمان صحیح قرار بگیرد.

فردی که دچار عفونت فعال سلی است، اگر سرفه یا عطسه کند و جلوی دهان و بینی خود را نگیرد، قطره هایی که حاوی مایکو باکتریوم یا میکروب سل هستند، در هوا پخش می شوند و اگر فرد دیگری که نزدیک فرد مبتلا است، این قطره ها را استنشاق کند، باعث ابتلای او خواهد شد. بنابراین افراد مبتلا هنگام عطسه و سرفه باید همیشه برای پوشاندن دهان و بینی خود از دستمال استفاده نمایند و پس از آن، دست های خود را با دقت بشویند.

البته این به آن معنا نیست که فرد مبتلا به سل باید قرنطینه شود. در تماس کوتاه و گذرا امکان انتقال بسیار کم است، اگر چه غیر ممکن نیست.

بسیاری از مردم میکروب سل در بدنشان وجود دارد. اما مبتلا به بیماری سل فعال نیستند.

علایم بیماری سل

باید توجه داشت هیچ کدام از این دو علامت، مخصوص بیماری سل نیستند، اما نباید این علایم را دست کم گرفت. علایم سل می تواند شبیه علایم سایر بیماریهای ریوی( مثل ذات الریه ، آبهای ریوی ، تومورها و عفونتهای قارچی)، خیلی از بیماریهایی غیر ریوی و یا حتی همراه سایر بیماری ها باشد.

درمان بیماری سل

1- رژیم دارویی سل، اغلب شامل چند دارو است که میکروب سل نسبت به آنها حساس است. این داروها باید همراه هم مصرف شوند تا اثر لازم را داشته باشند. استفاده نامنظم داروها باعث می شود میکروب سل نسبت به این داروها مقاوم شود.

2- بیمار باید داروهایش را به طور منظم و دقیق، طبق دستور پزشک مصرف کند. این نکته درباره همه بیماری ها صادق است. اما به خصوص درباره سل از اهمیت فوق العاده ای برخورداراست، چون درصورت مقاومت میکروب سل نسبت به داروهای موجود تقریبا می توان گفت دیگر هیچ داروی کاملا مؤثری برای درمان سل وجود نخواهد داشت.

3- درمان سل کمی طولانی است و بنابراین بیمار باید حوصله داشته باشد و تمام مدت درمان را سپری کند. این دوره درمان گاهی تا 2 سال طول می کشد.

تدابیر پرستاری در سل ریوی

تامین کلیرانس راه هوایی

تجمع ترشحات غلیظ در اکثر بیماران سلی، سبب انسداد راه هوایی می شود و با تبادل گازی کافی تداخل می کند. افزایش مصرف مایعات، هیدراسیون سیستمیک را تامین نموده و سبب رقیق شدن و خروج ترشحات می گردد.

تشویق به همکاری با رژیم درمانی

درک بیمار از نوع داروها، برنامه مصرف و عوارض جانبی آنها اهمیت دارد. بیمار باید آگاه باشد که سل یک بیماری اجتماعی و ارتباطی است و برای پیشگیری از انتقال آن، باید داروها را به شکل موثر مصرف نماید.

تامین فعالیت و تغذیه کافی

بیماران مبتلا به سل غالبا به علت ماهیت مزمن بیماری خود و اختلال وضعیت تغذیه ای، ناتوان هستند. پرستار یک برنامه فعالیت پیشرونده را تنظیم می کند که بر افزایش تحمل فعالیت تاکید می نماید. به علت کاهش اشتها لازم است برنامه غذایی در وعده های مکرر و حجم کم تدوین شود.

کنترل و درمان عوارض احتمالی

سل عفونت باکتریایی نکروز دهنده که بطور اولیه بر پارانشیم ریه ها تاثیرمی گذارد و شایع ترین عامل ایجاد کننده آن مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است. بیماری معمولا ریه را گرفتار می کند ولی می تواند در هر قسمت پرده های مغز، کلیه ها، استخوان ها و عقده های لنفاوی هم گسترش داشته باشد. سل یک بیماری مسری می باشد که شایعترین راه پخش این عامل در هوا عطسه، سرفه و صحبت کردن است شایع ترین راه انتقال این بیماری استنشاق می باشد این بیماری نسبت به اسید مقاوم می باشد لذا یکی از راه های تشخیص این اختلال آسپیراسیون اسید معده می باشد. سل مشکل سلامتی عمومی در سطح دنیاست و مرگ و میر آن مرتبا در حال افزایش می باشد به طوری که یک سوم مردم جهان را آلوده کرده است.

 چندین فاکتور در افزایش سل نقش داشتند که عبارتند از افزایش مهاجرت، اپیدمی ایدز، گونه های مقاوم ،افزایش تعداد افراد بی خانمان، کاهش علاقه و تشخیص زودرس بوسیله مراقبین بهداشتی و نارسائی سیستم بهداشت در کشورها.

علائم بیماری سل

سرفه بیش از سه هفته همراه با خلط

تب

کاهش اشتها

کاهش وزن

بیحالی

تعریق شبانه

خستگی زودرس

تشخیص بیماری:

تاریخچه بالینی، معاینه فیزیکی، تست پوستی توبرکولین، گرافی سینه، لامAFB، کشت خلط

درمان:

دارو درمانی به مدت ۱۲-۶ ماه با داروهائی مانند ایزونیازید، ریفامپین، اتامبوتول، استرپتومایسین

بیماری سل یکی از شایع ترین عفونت های شناخته شده و از معدود بیماری های عفونی است که علی رغم پیشرفت های پزشکی و بهداشتی کماکان در کشورهای توسعه یافته به دلیل گسترش اپیدمی عفونت ایدز و در کشورهای در حال توسعه بدلیل شرایط خاص اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی و درمانی از مشکلات مهم بهداشتی محسوب میشود. میزان مرگ و میر بیماری سل بیش از مرگ ومیر بیماری های عفونی دیگر می باشد.

با توجه به اینکه بیماری سل در اثر استنشاق مواد آلوده، ضعف سیستم ایمنی و عدم تزریق واکسن بدو تولد در برخی نقاط مانند روستا و...به وجود می آید و با توجه به اینکه مشکلاتی را در آینده برای شخص و خانواده و اطرافیان از جمله مشکلات زناشوئی، انتشار بیماری، سوتغذیه و... بوجود می اورد، وظیفه تیم درمان بخصوص پرستار در مورد آموزش به خانواده ها در مورد استفاده از وسایل محافظتی مانند ماسک، پوشاندن دهان در مواقع سرفه و عطسه و اینکه عدم مصرف به موقع داروها بدلیل طولانی بودن مدت درمان منجر به مزمن شدن بیماری می شود.

در تحقیقی تحت عنوان ارتباط سیگار با ابتلا به سل ریوی نشان داده شده است که سیگار یک عامل خطر مستقل برای ابتلا به سل ریه است با توجه به مطالعات دیگر که نقش سیگار را در تضعیف سیستم ایمنی بدن نشان می دهند لذا استفاده از روش های موثر برای ترک سیگار به منظور کاستن از میزان ابتلا به سل در جامعه توصیه می گردد.

یک راه تشخیص این بیماری رادیوگرافی قفسه سینه می باشد که برای این بیمار انجام شد. در تحقیقی دیگر تحت عنوان بررسي فراواني يافته هاي غير طبيعي عكس ريه در بيماران مبتلا به سل ريوي نشان داده شده است كه راديوگرافي قفسه سينه يك ابزار اساسي در تشخيص بيماري سل است و تراكم پارانشيمي شايع‌ترين يافته راديولوژيك است و آن چه در اين حالت بيماران مبتلا به سل ريوي را از موارد پنوموني باكتريال افتراق مي‌دهد مزمن شدن علائم (تب و سرفه)، مثبت بودن تست پوستي و عدم پاسخ به درمان با آنتي‌بيوتيك‌هاي مناسب جهت درمان پنوموني‌هاي كسب شده از جامعه مي‌باشد.

*یکی از علایم این بیماری سرفه مزمن می باشد که این بیمار نیز سرفه همراه با خلط را در 3هفته داشته است. درمطالعه ای تحت عنوان بررسي فراواني سل ريوي در 546 فرد مراجعه كننده با سرفه مزمن مشكوك به سل طي يك سال نشان داده شده که  از هر 100 مورد خلط مورد بررسي، حدود 15 مورد از نظر باسيل اسيد فاست مثبت بودند كه بيش از حد انتظار بوده لذا توصيه مي گردد مراجعه كنندگان با سرفه مزمن بدون توجيه خاص كه به درمان آنتي بيوتيكي مناسب پاسخ نداده اند با بررسي نمونه خلط از نظر باسيل اسيد فاست ودر صورت لزوم گرافي سينه از نظر رد يا تاييد بيماري سل مورد ارزيابي قرار گيرند.

همانگونه که در مقدمه اشاره شد سل یک بیماری مسری می باشد که این بیمار نیز برای جلوگیری از سرایت بیماریش به دیگران در اتاق ایزوله بستری شد و ماسک زد.