هر ساله در حوادث آتش‌سوزي تعداد زيادي از هموطنان مي‌ميرند يا آسيب‌هاي جدي مي‌بينند. بسياري از اين افراد از سوختگي‌هاي پوستي رنج نبرده، بلكه از استنشاق دود مي‌ميرند. اين نوعي از آسيب تحريكي است كه در آن ذرات كوچك داغ و سموم جذب شده، به مجاري هوايي آسيب مي‌رسانند. علاوه بر اين، منواكسيد كربن و سيانيد، از سموم استنشاقي هستند كه مي‌توانند در حوادث آتش‌سوزي براي افراد آسيب جدي ايجاد كنند.هوا حتي در گرماي 350 ـ500 درجه سانتي‌گراد ظرفيت حرارتي پاييني داشته و بندرت به مجاري هوايي تحتاني آسيب مي‌رساند. از طرفي ظرفيت حرارتي بالاي بخار يا ذرات دوده گرم شده معلق در هوا مي‌تواند گرما را هدايت كرده و آسيب‌هاي عمقي در مجاري هوايي ايجاد كند. نوع سوخت تعيين‌كننده تركيب دود آن است؛ چرا كه آتش از مواد مختلف و در شرايط گوناگوني بروز مي‌كند. مواد محرك عملكردي مشابه با گازهاي محرك داشته و با توليد اسيدها راديكال‌هاي آزاد را تشكيل مي‌دهند. اغلب اوقات مشخصات دود ناشي از آتش‌سوزي‌ها براي پزشك مشخص نيست.

مشخصات باليني:

بيشتر مرگ و مير و ناخوشي ناشي از دود به آسيب مجاري تنفسي مربوط مي‌شود. سرفه، تنگي نفس و انقباض مجاري هوايي ناشي از دود و سموم تحريكي است. مدت زماني كه حرارت و محرك‌ها بخواهند به حنجره آسيب رسانده و توليد سرفه و خس‌خس كنند، طولاني است. مدت زمان تماس با دود و شروع علائم باليني بسيار متغير و وابسته به درجه و ماهيت تماس است. موهاي بيني سوخته شده و دوده در خلط بيمار نشانگر تماس قابل توجه است.استنشاق منواكسيد كربن در تمام بيماران در معرض دود بايد در نظر گرفته شود اما بيماراني كه در تماس دود از راه دور(مانند فرد ساكن در اتاق مجاور محل دچار آتش‌سوزي) يا احتراق بي‌دود (دود اگزوز ماشين) هستند عمدتا آنچه تنفس مي‌كنند منواكسيد كربن، سيانيد و سمومي است كه سوخت و ساز بدن را متاثر مي‌كنند. اين افراد مستعد تماس با دود نيستند.مرگ زودرس افراد در تماس با دود ناشي از كمبود اكسيژن، اختلال در راه‌هاي هوايي يا مسموميت ناشي از منواكسيد كربن است.

اقدامات اوليه:

بايد سريعا بيمار از محل آتش‌سوزي خارج شود. توجه داشته باشيد كه انجام اين اقدام منجر به گير‌افتادن فرد يا افرادي ديگر در مخمصه نشود. در بسياري از موارد ديده مي‌شود كه افراد ناآشنا با امداد براي كمك به مصدومان آتش‌سوزي اقدام مي‌كنند و اين باعث مي‌شود كه خودشان هم گرفتار شده و تعداد مجروحان افزايش يابد. بنابراين اگر ميزان آتش‌سوزي شديد و امكان دسترسي آسان به مجروحان وجود ندارد، بهتر است انجام هر اقدامي به پرسنل آتش‌نشاني واگذار شود. پس از تماس با آتش‌نشاني با شماره 125، سريعا اورژانس پيش بيمارستاني(115) را نيز در جريان واقعه بگذاريد تا در اولين فرصت خود را به محل رسانده و جهت انجام اقدامات اوليه و انتقال بيماران در دسترس باشند.

دكتر بهروز هاشمي

متخصص طب اورژانس