پایگاه پرستاران دانشگاه بقیه الله(عج)

براي افرادي كه غذاخوردن را امري لذت بخش مي‌دانند كيسه صفرا يك نعمت بزرگ محسوب مي‌شود. صفرا مايعي است كه پس از ساخته شدن توسط سلول‌هاي كبدي به مجاري صفرا وي ترشح و در كيسه صفرا غليظ شده و وارد اثني عشر مي‌شود.كيسه صفراعضوي زير كبد در ناحيه بالا و سمت راست شكم است. به همين دليل دردهاي ناشي از سنگ كيسه صفرا در سمت راست شكم زير كبد احساس مي‌شود. مهم‌ترين وظيفه اين عضو گلابي شكل كه در زير كبد واقع شده است، دفع كلسترول در بدن، جذب ويتامين‌هاي محلول در چربي و دفع داروها و سمومي كه قابليت حل شدن در آب را ندارند، مي باشد.

شايد بپرسيد چرا كيسه صفرا ماهيت سنگ‌سازي دارد؟

علت ايجاد سنگ در كيسه صفرا محتويات اين كيسه است، محتويات كيسه صفرا را نمك‌ها، اسيد‌هاي صفراوي، ليستين و درصد كمي كلسترول كه در حالت تعادل هستند تشكيل مي‌دهند حال اگر اين تعادل از بين برود، كلسترول افزايش مي‌يابد و باعث ايجاد سنگ مي‌شود. سنگ كيسه صفرا شايع‌ترين بيماري صفراوي است كه درزنان بيشتر از مردان مشهود است و در كشورهاي صنعتي مبتلايان آن بيشتر هستند. سنگ‌هاي صفراوي شامل 2 نوع كلسترولي و پيگمانته مي‌شوند. سنگ‌هاي كلسترولي كه 85 درصدسنگ‌هاي صفراوي را تشكيل مي‌دهند از چربي ساخته‌ شده و اشباع شدن صفرا از چربي علت آن است. اين نوع سنگ بيشتر در افراد چاق، زنان مسن، زناني كه زايمان‌هاي متعدد داشته‌اند، زناني كه از داروهاي ضدبارداري استفاده مي‌كنند و افرادي كه از غذاهاي چرب استفاده مي‌كنند متداول‌تر است. همچنين عوامل ارثي و كاهش وزن ناگهاني در به وجود آمدن اين نوع سنگ‌ها بي‌تاثير نيستند.

مهم‌ترين علامت سنگ‌هاي كيسه صفرا كه در حقيقت نوعي علامت هشداردهنده به شما مي‌آيد، درد است. درد شكمي در اين بيماري ناشي از متورم شدن كيسه صفراست فرد مبتلا پس از خوردن غذاي سنگين يا چرب از درد زير دنده، سمت راست بالاي شكم احساس نارضايتي مي‌كند اگر اين ورم زياد و پيش رونده باشد تهوع و به دنبال آن درد شانه و كتف راست به همراه دارد .زردي به دنبال آن خارش شديد پوست، تب و لرز و تغيير رنگ ادرار و مدفوع را هم از علائم ديگر اين بيماري مي‌توان برشمرد.

فراموش نكنيد سنگ‌هاي كيسه صفرا در 80‌درصد موارد بدون علامت هستند و گاهي اوقات دردهاي ناشي از آن با درد قلب اشتباه گرفته مي‌شود. به طوري كه بسياري از مبتلايان به علت درد به پزشك متخصص قلب مراجعه مي‌كنند و متوجه مي‌شوند كه درد آنها نه به دليل عارضه قلبي بلكه به علت ابتلا به سنگ‌هاي صفراوي است حتي بسياري اوقات اين سنگ‌ها به طور اتفاقي در جريان سونوگرافي كشف مي‌شوند.

كاهش وزن ناگهاني و رژيم كم كالري به تشكيل سنگ كيسه صفرا كمك مي‌كند. گرسنه نگه داشتن بدن باعث افزايش رسوب صفرا و تشكيل سنگ مي‌شود. در واقع رژيم‌هاي شديد لاغري باعث مي‌شوند صفراي ذخيره شده نتواند تخليه شودو در نتيجه احتمال ايجاد سنگ افزايش مي‌يابد.

غذاهاي گياهي را جايگزين غذاهاي حيواني كنيد: يكي از اصول مهم در پيشگيري از بروز اين‌گونه سنگ‌ها، تغيير اساسي در رژيم غذايي است. بيشتر غذاهاي حيواني مثل تخم مرغ، گوشت، شير پرچرب، كره و خامه باعث بالا رفتن چربي خون و كلسترول بد خون مي‌شود. وقتي كلسترول بد خون افزايش يابد، جذب كلسترول در كبد بالاتر مي‌رود و اشباع كلسترول در كيسه صفرا تشكيل سنگ‌هاي ديگر را مي‌دهد. بنابر اين چربي‌هاي اينچنيني را حذف و روغن‌هاي گياهي مانند روغن زيتون(كه بهتر است با آبليمو مصرف شود)، روغن آفتابگردان، سويا و روغن موجود در مغز‌ها همانند گردو و بادام را جايگزين آنها كنيد در ضمن غذاهاي سرخ كردني و چرب، كنسرو ماهي، فست فودها، شيريني خامه‌اي، آجيل و سس را كه باعث انقباضات مكرر و شديد كيسه صفرا مي‌شوند از سبد غذايي حذف كنيد.

ميوه‌ها و سبزي‌ها و مواد غذايي پرفيبر را انتخاب كنيد. سبزيجات، ميوه‌ها و غلات كامل و نان‌هاي سبوس‌دار را به دلايل فيبر بالا بايد در رژيم غذايي خود بگنجانيد. سبوس و فيبر غذايي به صفرا متصل مي‌شوند و به دفع آن از روده‌ها كمك مي‌كند. در نتيجه كبد براي ساخت صفرا از كلسترول خون برداشت كرده و اين باعث كاهش كلسترول خون و كاهش كلسترول صفرا مي‌شود.

پس از برداشتن كيسه صفرا از يك رژيم غذايي حاوي پروتئين و كربوهيدرات مانند برنج، ماكاروني، نان، سيب‌زميني استفاده كنيد و طي 4 تا 6 هفته به آرامي چربي را وارد رژيم غذايي خود كنيد، آب زياد بنوشيد، به مقدار كافي بخوابيد، از پوست خود محافظت كنيد (از تابش نور خورشيد دوري كنيد) و به آرامي تحرك خود را زياد كنيد. ناگفته نماند ممكن است پس از عمل جراحي به بعضي از غذاها مثل شير، سوسيس و... حساسيت داشته باشيد و هضم اين غذاها برايتان مشكل باشد در اين صورت بهتر است از سبزيجاتي كه باعث هضم سريع غذا مي‌شود استفاده كنيد همچنين در صورت افزايش حرارت بدن به بيشتر از 5/37 درجه سانتي‌گراد و يا درد غيرطبيعي در شكم، احساس سر گيجه و غش، تهوع و استفراغ و ملتهب شدن ناحيه عمل حتما پزشك خود را در جريان قرار دهيد.

از آنجايي كه هنگام جراحي فقط سنگ‌ها را بر نمي‌دارند بلكه كل كيسه صفرا از بدن خارج مي‌شود نگراني بابت سلامتي بيمار وجود نخواهد داشت، اگر چه كيسه صفرا عضوي مهم است، ولي وجود آن براي ادامه زندگي ضروري نيست. با جراحي و برداشتن كيسه صفرا در واقع محل ذخيره صفراي كبدي برداشته مي‌شود و پس از آن ترشحات صفراوي كبد جريان داشته و بدون ذخيره شدن به طور مداوم تراوش شده و در موقع لزوم به داخل روده باريك ريخته خواهد شد.

وجود صفرا براي هضم و جذب 40 تا 50 درصد چربي‌ها و ويتامين‌هاي محلول در چربي لازم است ولي نمي‌توان گفت هضم چربي‌ها و ويتامين‌ها در نبود كيسه صفرا با مشكل مواجه خواهد شد، در صورتي كه به‌طور مناسب و اصولي جراحي شده باشيد، انتظار عارضه مهمي را نداشته باشيد و فراموش نكنيد سيستم گوارشي بدون كيسه صفرا به فعاليت معمولي خود ادامه مي‌دهد. فقط در بعضي بيماران ممكن است مدفوع نرم و يا نفخ شكم وجود داشته باشد كه حتي نيازي به درمان نيست.

به ياد داشته باشيم انجام ورزش‌هايي مانند پياده‌روي، دويدن و شنا از ابتلا به چنين بيماري‌هايي جلوگيري مي‌كند.