پایگاه پرستاران دانشگاه بقیه الله(عج)

شنيدن آنفلوآنزا شما را ياد چه چيز مي‌اندازد؟ اپيدمي پارسال كه افراد بسياري در جهان به دليل آنفلوآنزا جان خود را از دست دادند؟ فاجعه‌هايي كه هر چند سال يكبار آنفلوآنزا به بار مي‌آورد؟ يا شايد ياد افرادي مي‌افتيد كه فقط به دليل آنفلوآنزا فوت كردند؟ به هر حال، هيچ كدام از ما نمي‌توانيم ترسي كه آنفلوآنزا در ما ايجاد مي‌كند را انكار كنيم. شايد همين ترس باشد كه باعث مي‌شود از خود بپرسيد امسال چه نوع آنفلوآنزايي شیوع پیدا می کند؟

ويروس آنفلوآنزا توانايي بسياري در تغيير چهره دارد به همين دليل است كه علي‌رغم ابداع واكسن‌هاي فراوان همچنان قرباني مي‌گيرد و موضوع داغ فصول سرماست. به دليل اين تغييرپذيري نمي‌توانيم مثل هپاتيت و چندين بيماري ديگر با يك واكسن آن را كنترل كنيم.

ويروس آنفلوآنزا از گروه ويروس‌هاي RNAدار است و بر اساس پروتئين مركزي به 3 زيرگروه B، A و C تقسيم مي‌شود. ويروس آنفلوآنزا توسط پرده‌اي از جنس گليكوپروتئين پوشيده شده كه روي اين پرده 2 نوع آنتي‌ژن وجود دارد: آنتي‌ژن H (هماگلوتنين) كه داراي 16 نوع ( H1……..H16) و آنتي‌ژن N (نورآمينيداز) كه 9 نوع است (N1………N9).

در پرندگان همه اين انواع ايجاد بيماري مي‌كنند در حالي كه در انسان انواع H2، H1 و H3 باعث بيماري مي‌شوند.

معمولا هر سال يا هر چند سال يكبار تغييراتي به صورت جزئي در پروتئين‌هاي N و H روي مي‌دهد و سبب ايجاد اپيدمي‌هاي آنفلوآنزا مي‌شود كه به اين تغييرات drift آنتي‌ژن مي‌گويند.

از آنجا كه ماده ژنتيك ويروس آنفلوآنزا قطعه‌قطعه است، احتمال انحرافات ژنتيكي و نوتركيبي ژني در جريان تكثير ويروس بالاست.

از بين اين سه زيرگروه، ويروس نوع A، توانايي تبادل ژني و نوتركيبي جديد ژنتيكي در بين گونه‌هاي مختلف حيوان و انسان را داراست. اين تغييرات مي‌تواند منجر به ايجاد يك زيرگروه كاملا متفاوت شود كه به اين تغييرات وسيع‌تر Shift آنتي‌ژني گفته مي‌شود. اين ويروس جديد مي‌تواند سبب ايجاد يك پاندمي (همه‌گيري جهاني) و بيماري در كل دنيا شود.

در يك قرن گذشته در سال‌هاي 1918 اين ويروس 3 پاندمي ايجاد كرده است. چون مردم نسبت به ويروس‌هاي جديد ايمني نداشتند، مرگ‌ومير زيادي در افراد ايجاد كرد.

ويروس آنفلوآنزا به حرارت حساس است و با پختن از بين مي‌رود. عمر اين ويروس در محيط آزاد و خشك كوتاه است ولي انتقال آن از فردي به فرد ديگر بسيار راحت صورت مي‌گيرد.

بر اساس گفته سازمان بهداشت جهاني، 60 درصد ميكروارگانيسم‌هاي بيماري‌زا و 75 درصد از بيماري‌هايي كه اخيرا پديدار شده‌اند، منشأ حيواني دارند.

بدترين بيماري كشنده در طول تاريخ زندگي بشر ناشي از ويروس آنفلوآنزاي مرغي ياH5N1 بود كه از گونه پرندگان به انسان‌ها منتقل شد و بيش از 500 ميليون نفر را مبتلا كرد. در سال 1918 اين بيماري چنان گسترش پيدا كرد كه 50 تا100 ميليون نفر را كشت. هيچ بيماري، جنگ يا قحطي‌اي در چنين زمان كوتاهي جان اين همه انسان را نگرفت.

در سال 1997 نيز اولين مورد ابتلاي انسان به ويروس آنفلوآنزاي مرغي H5N1 در هنگ‌كنگ ديده شد كه 18 انسان به آن مبتلا شدند و همگي فوت كردند.

در سال 2003 دو نفر از اعضاي يك خانواده چيني كه از هنگ‌كنگ برمي‌گشتند، به آنفلوآنزاي مرغي مبتلا شدند و بالاخره از اواخر سال 2003 و طي سال‌هاي 2004 و 2005 شيوع آنفلوآنزاي مرغي در ميان پرندگان قزاقستان، روسيه، تركيه، روماني، انگلستان، تايلند، مغولستان، مالزي و كامبوج ديده شد و در طول اين مدت صدها ميليون از ماكيان در 63 كشور يا به دليل ابتلا به آنفلوآنزاي مرغي H5N1 مردند يا براي جلوگيري از شيوع بيماري آنفلوآنزا كشته شدند.

طي اين اپيدمي، 118 انسان مبتلا شدند كه 61 نفر آنها فوت شدند.

تا سال 2008 شيوع گسترده اين ويروس در بين پرندگان در بنگلادش، اندونزي، ويتنام، چين و مصر و بويژه در امتداد دره نيل و گهگاه در كشورهاي آفريقايي مثل نيجريه و كنگو رخ داد. در مدت 5 سال پس از سال 2008 اين ويروس در ميان ماكيان و تعداد كمي از گونه‌هاي ديگر از حيوانات و انسان‌ها سرايت مي‌كند.

در سال گذشته (2010 ـ 2009) آنفلوآنزاي خوكي يا H1N1 بود كه بيشترين شيوع را به خود اختصاص داد.

دانشمندان با بررسي تبار ژني اين ويروس پي بردند كه آنفلوآنزاي خوكي H1N1 به ويروس خوكي به نام H3N2 بازمي‌گردد. اين ويروس 10 سال پيش در يك دامداري خوك در آمريكا يافت شد كه به مقدار زيادي گسترش و جهش يافته بود. متخصصان در آن زمان گزارش دادند كه ويروس H3N2 ژن جديدي از پرندگان و انسان‌ها را دريافت كرده و مي‌تواند ويروس دوگانه‌اي ايجاد كند.

آنها هشدار دادند كه اين ويروس شايد در آينده انسان‌ها را مبتلا كند. در نهايت ويروس H3N2 با ويروس آنفلوآنزاي خوكي آسيايي ـ اروپايي تركيب شد و ويروس آنفلوآنزاي خوكي سه‌گانه (تركيبي از ويروس انسان، خوك و پرنده) را ايجاد كرد و سرانجام با نام ويروس H1N1 انسان را مبتلا كرد.

اين ژن‌هاي جديد ويروس آنفلوآنزاي خوكي را قادر مي‌سازد كه در دامداري‌هاي خوك سريع توليد و گسترش پيدا كند.

تحقيقي از دكتر اليور پايباس از بخش جانورشناسي دانشگاه آكسفورد نشان مي‌دهد كه انتقال خوك‌هاي زنده از اروپا به آسيا و آمريكاي شمالي موجب تركيب انواع مختلف ويروس‌هاي آنفلوآنزا شده است.

يكي از مقامات سازمان ملل در سال 2005 بيان كرد بيماري‌هاي فراگير پيشين در اثر تغييراتي كه ممكن است در 8 ، 10 يا 15 سال پس از تماس نخستين بار انسان با ويروس آنفلوآنزاي مرغي پيش آمده، روي داده‌اند، پس نكته آموختني مي‌تواند اين باشد كه ويروس‌هاي خطرناك و كشنده‌اي چون H5N1 و H1N1 هنوز تهديد بالقوه‌اي براي انسان‌ها مي‌توانند باشند.

آنفلوآنزا امسال زودتر از هر سال كار خود را آغاز كرده و تا به حال در گوشه و كنار دنيا افراد زيادي به آنفلوآنزا مبتلا شده‌اند، اگرچه تمام زيرگروه‌هاي اين ويروس‌ها شناخته نشده‌اند، ولي شواهد نشان مي‌دهد ويروس آنفلوآنزاي A، حداقل در 70 درصد موارد همان H1N1 (معروف به آنفلوآنزاي خوكي) است. شايد به خاطر بياوريد كه اين ويروس پارسال هم در بين ما بود ولي اين بار مقاوم‌تر و مهاجم‌تر شده است و انتظار مي‌رود كشورهايي كه پارسال كمتر درگير اپيدمي بودند امسال در خطر بيشتر باشند چون همان‌طور كه مي‌دانيد ايمني در اين جوامع كمتر است.

جالب است بدانيد اين آنفلوآنزا تا اين لحظه بيش از ده‌ها نفر را در انگليس كشته است و چندين نفر هم در بيمارستان‌ها بستري هستند و در وضعيت وخيمي به سر مي‌برند. در اين بين كودكان هم محفوظ نمانده‌اند و اين ويروس، چند كودك را در آمريكا به كام مرگ كشانده كه برخي (A(H3 و برخي ديگر نوعي آنفلوآنزا بوده كه نوع آن مشخص نيست.

توجه كنيد كه اين آنفلوآنزا همه افراد در هر سن و جنسي را از 6 ماهه به بالا درگير مي‌كند و كودكان، زنان باردار، افراد بيمار و ناتوان در خطر بيشتري هستند. پس اگر در اين گروه‌ها قرار داريد با مشورت پزشك مي‌توانيد به زدن واكسن اقدام كنيد.

پيش‌بيني‌ها حاكي از آن است كه اين ويروس با وجود مقاومت و تهاجم بيشتر، با توجه به تدابير اخذ شده از قبيل واكسن، در حدود يك درصد مرگ‌ومير در پي خواهد داشت كه نسبت به پارسال كمتر است. شايد يكي از دلايل اين كاهش، ابتلاي بيشتر افراد در اپيدمي پارسال است. با اين وجود بهتر است تمام نكات ايمني را رعايت كنيد و در صورت كوچك‌ترين علامت به پزشك مراجعه كنيد.

سيستم ايمني انسان بر پايه فعاليت سلول‌هايي به نام گلبول‌هاي سفيد خون عمل مي‌كند. هرچه اين سلول‌ها فعال‌تر باشند بهتر عمل كرده و سيستم ايمني كارآمدتر خواهد بود. يكي از عواملي كه باعث كاهش فعاليت اين سلول‌ها مي‌شود «سرما» است. با اين اوصاف در سرما سيستم ايمني ضعيف‌تر خواهد شد.

از طرفي تحقيقات نشان داده كه ويرس آنفلوآنزا در دماي پايين بيشترين فعاليت را دارد بنابراين اين دو عامل دست به دست هم داده و شيوع اين بيماري را در فصول سرد سال افزايش مي‌دهند.

بهترين راه براي جلوگيري از ابتلا به آنفلوآنزا رعايت بهداشت و شستن دست‌هاست. شايد تعجب كنيد، ولي اين راه به تنهايي مانع بروز بسياري از موارد آنفلوآنزا مي‌شود.

بعلاوه توصيه مي‌شود در مواقع عطسه و سرفه حتما با دستمال (ترجيحا كاغذي) دهان و بيني خود را بپوشانيد تا از انتشار  ويروس جلوگيري كنيد البته توجه به اين نكته لازم است كه دستمال‌هاي استفاده شده را در اولين فرصت دور بريزيد چون خود اين دستمال‌ها مي‌توانند منابع ويروسي باشند و ويروس تا دو سه روز داخل آنها زنده مي‌ماند.

تا جايي كه ممكن است از حضور در اماكن شلوغ خودداري كنيد و در صورت ابتلا در منزل بمانيد. تماس نزديك مثل دست دادن و بوسيدن براحتي شما را در معرض ويروس آنفلوآنزا قرار مي‌دهد پس حدالامكان در فصول سرد از تماس با افراد بيمار و مشكوك به آنفلوآنزا بپرهيزيد.

از تهويه مناسب محل كار يا اماكني كه به طور طولاني در آن قرار داريد اطمينان حاصل كنيد.

محيط‌هاي مرطوبي كه از نورگيري كافي برخوردار نيستند مي‌توانند محيط مناسبي براي رشد ويروس‌ها از جمله آنفلوآنزا باشند پس از قرار دادن مواد غذايي در محيط‌هايي كه از بهداشت آن مطمئن نيستيد، بپرهيزيد.

تغذيه يكي از مهم‌ترين راه‌هاي پيشگيري و درمان بيماري‌ها محسوب مي‌شود و آنفلوآنزا نيز از اين قانون مستثني نيست و با تغذيه سالم و مصرف سبزي و ميوه بيشتر بدن مقاوم‌تري خواهيد داشت. دركنار تغذيه مناسب، استراحت كافي در كاهش ابتلا به اين بيماري بسيار موثر است.

افراد پرخطر مقاومت كمتري به بيماري‌ها دارند به همين دليل بايد بيش از ديگران به رعايت نكات بهداشتي بپردازند. توصيه مي‌شود اين گروه تحت نظر پزشك بوده تا در صورت ابتلا قبل از شروع علائم بتوان بيماري را كنترل كرد. بعلاوه حتما تزريق واكسن را در نظر داشته باشند.

به كودك خود خوب آموزش دهيد تا بتواند سلامتش را حفظ كند و در اين فصول كمتر از خانه خارج شود.

اگر به ملاقات فرد مبتلا به آنفلوآنزا مي‌رويد فاصله خود را با او كمتر از يك متر نكنيد. اگر مسن يا باردار هستيد يا در يكي از گروه‌هاي پرخطر قرار داريد توصيه مي‌شود با افراد مبتلا تماس نداشته باشيد.

افرادي كه به دليل مشكلات ديگر در بيمارستان بستري هستند، در معرض خطر بيشتري قرار دارند و تحقيقات نشان داده در صورت ابتلا، مرگ‌ومير در اين گروه بيشتر بوده است.

بنابراين مراقبت بيشتر در مورد اين افراد ضروري به نظر مي‌رسد.

در صورتي كه هر يك از علائم آنفلوآنزا را در خود مشاهده كرديد حتما به پزشك مراجعه نموده و داروهاي خود را به طور مرتب بخوريد تا از مزمن شدن بيماري و پيدايش عوارض آن در امان باشيد.

با توجه به تغييرپذيري مداوم اين ويروس احتمال مقاومت آن به داروهاي فعلي وجود دارد. بنابراين اگر با مصرف داروهاي علائم بهتر نشدند يا بيماري همچنان در حال پيشرفت بود حتما به پزشك مراجعه كنيد تا در صورت نياز داروي شما را تعويض كند.

ممكن است شما بعد از تزريق  واكسن آنفلوآنزا در بازوي  خود احساس درد و سفتي كنيد. بعضي افراد هم ممكن است دچار علائمي شبيه سرماخوردگي مثل سردرد، آب ريزش، گلو درد، سرفه و درد عضلاني شوند البته اين علائم خفيف بوده و ممكن است يك يا 2 روز بعد از دريافت واكسن رخ دهند. در كودكان اين واكنش‌ها مي‌تواند به صورت سردرد، استفراغ و تب هم روي دهد.