يكي از مراجعات مكرر بيماران به درمانگاه‌هاي پوست بروز و پيدايش رگ‌هاي خوني سطحي كوچك و بزرگ به رنگ قرمز و آبي تيره در پاها و اندام تحتاني است. اين تغييرات عروقي گاهي بسيار سطحي به اندازه يك تار موي در هم پيچيده مانند مويرگ‌هاي سطحي هستند و گاهي برجسته، عميق‌تر و وسيع‌تر همانند ساقه و شاخه درخت مي‌شوند. بنابراين 2 تغيير عمده ذكر شده ناشي از 2 عامل مجزاست؛ اول برجستگي و گشاد شدن سياهرگ‌هاي اندام تحتاني با عنوان رگ‌هاي واريسي كه به دليل اختلال عملكرد دريچه موجود در داخل رگ‌هاست كه در رفت و برگشت خون به طور كامل باز و بسته نمي‌شود و دوم اضافه شدن مويرگ‌هاي قرمز با منظره عنكبوتي در سطحي‌ترين قسمت پوست كه شرايط ناخوشايندي را براي فرد فراهم مي‌كند.

اما عواملي همانند سوابق مثبت خانوادگي، جنسيت مونث (قرص‌هاي ضد بارداري، حاملگي، تغييرات هورموني)، افزايش وزن و سن، سابقه جراحي در اندام تحتاني، ايستادن‌هاي طولاني و بعضي بيماري‌هاي داخلي و عروقي و حتي نور خورشيد در بروز و تشديد اين بيماري موثر است.

اكنون اين سوال مطرح است آيا با رعايت و پرهيز از عوامل ذكر شده مي‌توان از بروز آن جلوگيري كرد؟ در پاسخ بايد گفت نمي‌توان به طور كامل از آن جلوگيري كرد اما پوشيدن جوراب‌هاي واريس، حفظ وزن نرمال، ورزش منظم و مناسب با رژيم غذايي فيبردار و حاوي ويتامين ث و پرهيز از پوشيدن كفش‌هاي پاشنه‌بلند از روش‌هاي ديگر در محدود كردن اين رگ‌هاي ناخواسته است.

موثرترين روش درماني براي اين بيماري اسكلروتراپي يا درمان با ماده خشك‌كننده رگ‌هاي برجسته و اضافي است. در اين روش درماني كه از سال 1930 به كار گرفته شده انواع محلول‌هاي اسكلروزان يا خشك‌كننده با نام‌ها و انواع مختلف ازجمله ترومبووار بعد از رقيق شدن، با سوزن بسيار ظريف مستقيما به داخل رگ خوني تزريق مي‌شود تا ديواره رگ‌هاي متورم را تخريب و بعد از مدتي به يكديگر بچسبند و تبديل به اسكار كوچكي شده كه ديگر جريان خون قادر به عبور از آن نخواهد بود و در نتيجه اين رگ تخريب شده بعد از مدتي محو خواهد شد. نكته مهم اين‌كه با توجه به اندازه، ميزان تورم و محل رگ‌هاي خوني ممكن است لازم باشد بيش از يكبار، حتي به دفعات و به فواصل چند هفته تا يك ماه اين تزريق انجام شود.

از ديگر روش‌هاي درماني نادر براي رگ‌هاي بسيار سطحي كه كاملا قرمز هستند، استفاده از دستگاه‌هاي الكتروكوتر و انواع ليزرهاست. عقيده بر اين است كه طي عمل ليزر همانند اسكلروتراپي، هموگلوبين يا گلبول‌هاي سرخ داخل رگ‌ها كه هدف ليزر هستند، مي‌سوزند كه اين سوخته شدن، منجر به تخريب، سوختن و از بين رفتن مويرگ‌ها نيز مي‌شود، بنابراين مكانيسم سوزاندن در اسكلروتراپي با محلول است كه مستقيما به داخل رگ‌هاي بزرگ تا متوسط انجام مي‌شود تا ديواره رگ‌ها تخريب شوند، اما در ليزر سوزاندن به طور غير مستقيم به واسطه تاباندن ليزر به مويرگ‌هاي كوچك و سطحي است تا سلول‌هاي سرخ داخل رگ تخريب شوند.

نكته آخر آن‌كه ورم پاها و اندام تحتاني و همچنين واريس‌هاي عمقي كه ممكن است به دليل اختلال خوني يا نقص شريان‌ها يا وريدهاي عمقي و نقص عملكرد قلب يا كليه‌ها باشد، كاملا متفاوت از بيماري رگ‌هاي سطحي ذكرشده (واريس سطحي) است كه روش تشخيصي و درماني آن كاملا متفاوت است.

دكتر سيد ناصر عمادي

متخصص پوست و مو