يخ زدگي اندامها
يكي از روشهاي دفاعي بدن انسان در مقابله با سرماي محيط اين است كه رگهاي محيطي تنگ ميشوند تا حرارت بدن حفظ شود. براي جلوگيري از آسيب اندامهاي انتهايي هرچند دقيقه يكبار رگها باز ميشوند تا خون جريان يابد و دوباره بسته ميشوند.
زماني كه سرماي محيط شديد باشد و اقامت در سرما طولاني شود بدن انسان اندامهاي انتهايي را فدا ميكند تا بتواند از سرمازدگي و مرگ جلوگيري كند. به اين ترتيب رگهاي محيطي يكسره منقبض ميمانند و اندك اندك خون كمي كه در اين رگها جاري است در مجاورت هوايسرد شروع به يخ زدن ميكند. نكتهاي كه بايد به خاطر سپرد اين است كه كفش و لباس خيلي تنگ با فشار روي رگها ميتوانند اين روند را تسريع كنند.
اندام يخزده در ابتدا دردناك ميشود و سپس بيحسي به آن اضافه ميشود. رنگ اندام معمولا كبود و رنگپريده است.
اولين اقدام درماني براي اين بيماران رساندن سريع آنان به محيط گرم است. اقدام بعدي گرم كردن آرام اندامهاي يخزده است. در اين مرحله آنچه كه اهميت اساسي دارد اين است كه هرگز نبايد بدون داشتن امكانات كافي اقدام به گرم كردن اندام كرد.
به عنوان مثال اگر در يك پناهگاه كوهنوردي با اقدام به گرم كردن آب شروع به درمان دست و پاي يخزده يك مصدوم كنيم، ولي به دليل اتمام سوخت نتوانيم درمان را تكميل كنيم و اندامها مجدد شروع به سرد شدن كنند، در اين صورت آسيب بيشتري را به اندام مبتلا وارد ساختهايم.
نكته مهم ديگر اين است كه هرگز نبايد اندام يخزده را در معرض گرماي شديد و مستقيم قرار دهيم زيرا گرم شدن اندام يخزده قبل از برقراري جريان خون باعث آسيب غير قابل جبران به عضو مبتلا ميشود.
از طرفي به دليل بيحس بودن اندام يخزده ممكن است سوختگي شديدي بدون اينكه فرد متوجه شود در اندام مبتلا رخ دهد و آسيب را تشديد كند. نكته ديگر اين است كه هرگز نبايد عضو يخزده را مالش دهيم.
بعد از مهيا شدن شرايط بايد مايعي گرم با دماي 37 تا 40درجه مهيا كرده و با افزودن مداوم آب گرم و پايش مداوم با دماسنج دما را در اين محدوده حفظ كنيم.
با غوطهور ساختن اعضاي يخزده در اين مايع اندك اندك جريان خون باز خواهد گشت و عضو حيات خواهد يافت. البته كار به همين راحتي تمام نميشود.
جريان يافتن مجدد گردش خون درد شديد و طاقتفرسايي را موجب ميشود كه ادامه درمان را غيرممكن ميسازد و در اين شرايط فقط با مسكنهايي قوي مثل آمپولهاي مخدر ميتوان كار را ادامه داد.
عليرغم همه اين تمهيدات گاه شدت آسيب چنان است كه در برخي قسمتها جريان خون برقرار نميشود. خوشبختانه درمانهاي جديد براي به جريان افتادن مجدد خون در اين شرايط نيز وجود دارد كه با صرف هزينه و زمان قابل دستيابي است. بايد بدانيم كه بر خلاف بسياري از بيماريهاي ديگر اندامهاي يخزده گاه پس از ماهها درمان بازسازي ميشوند و نبايد زود از بهبودي آنها نااميد شد.
دكتر رضا كريمي
متخصص بيماريهاي داخلي
اللهم اخرجنی من ظلمات الوهم و اکرمنی بنور الفهم